به‌هرحال مطابق اطلاعات شاردن كه اوضاع و احوال نيمهء دوم قرن هفدهم ( - قرن يازدهم هجرى ) را بازگو مىكند علىالعموم در هرايالت در جوار حاكم سه صاحب منصب ديگر كه از طرف شاه منصوب شده بودند به‌كار اشتغال داشته‌اند : يكى « جانشين » خان ، ديگرى وزير يا ناظر مخصوص شاه و سومى يك نفر « واقعه نويس » . اما اينطور معلوم است كه هميشه هم وضع بدين منوال نبوده ، زيرا شاردن در موضعى ديگر مىنويسد : « امروز در اين مملكت از اين هم محتاطتر هستند ، زيرا همواره سواى حاكم بيش از دو نفر ديگر را هم منصوب مىكنند كه كاملا از او مستقل هستند » « 643 » . 2 - اختيارات بر گزارش دهندگان اروپائى نيمهء دوم قرن هفدهم ميلادى ( - قرن يازدهم هجرى ) به هيچوجه پوشيده نبود كه مركز از منصوب كردن وزراى حكام غرض خاصى داشته است . سانسون مىگويد « شاهنشاهى ايران چنان پهناور است كه خانهاى ايالات دور افتاده هرگاه زمام قواى مسلح قلمرو خود را در اختيار داشتند مىتوانستند دولت را براندازند . اما با گماشتن يك وزير در هر ايالت كه كار نظارت و بازرسى را به عهده دارد از اين فاجعه جلوگيرى كرده‌اند . . . اين وزرا مزد سربازان را از املاك خاصه « 644 » مىپردازند تا خانها نتوانند آنها را چنان تحت تأثير خود قرار دهند كه هر وقت خواستند دست به طغيان ضد حكومت مركزى بزنند » « 645 » . از مطالعهء آنچه وقايع‌نامه‌ها دربارهء مرگ وزير حاكم هرات خواجه حبيب اللّه كه ما دربارهء وى بعدها به تفصيل بحث خواهيم كرد ذكر كرده‌اند ما تصورى از اين اوضاع و احوال به‌دست مىآوريم « 646 » . دربارهء اصول تمام مراجع با هم اتفاق نظر

--> ( 643 ) - شاردن ، جلد پنجم ، ص 257 و بعد از آن ، 260 . ( 644 ) - براى اين طرز تلقى خاص سانسون رجوع شود به فصل دوم اين كتاب تحت عنوان « وزراى كل » ، حاشيهء نمرهء 91 و موضع مربوط به آن در متن . ( 645 ) - سانسون ، ص 147 . ( 646 ) - رجوع شود به فصل دوم همين كتاب تحت عنوان : وزراى كل ، حاشيهء نمرهء 10 و موضع مربوط به آن در متن .