در دورهء شاه عباس اول ، قاعده و قانون استوارى براى رسيدگى به اين شكايت‌ها وجود داشت . تاريخ عباسى ضمن وقايع سال 1019 ( - 1610 م . ) ذكر مىكند كه فرمان عالى شرف صدور يافته بود كه هيچكس حق ندارد هنگامى كه شاه براى تفرج سوار شده است مزاحم وى گردد . شكايت‌ها و دادخواهىها مىبايست در حضور صدر مملكت به ديوان بيگى تقديم گردد . ضمن بحث كوتاهى دربارهء انواع شكايت ، منبع موردنظر ما چنين ذكر مىكند : « . . . مدعيات به سه قسم منقسم مىشود : اول شرعيات آن حسب الحكم صدارت پناه به مهر ديوان بيگى ساخته شود ؛ دوم عرفيات آنچه ماليات ديوان باشد به عرض اشرف رسانند ، و يكى ستم رسيده‌ها به حكم ديوان بيگى با وقوف صدارت پناه رفع آن ظلم و ستم بكنند . . . » « 405 » . شاه عباس دوم در يونت‌ئيل 5 - 1064 ( - 5 - 1654 م . ) تصميم گرفت شخصا سه بار در هفته « ديوان عدالت » را تشكيل دهد . يك روز وابستگان قشون و ملازمان دربار و روز ديگر رعايا و مظلومين از سراسر مملكت عرايض و تقاضاهاى خود را تقديم مىكردند و روز سوم مخصوص به عرض رساندن پيشكش‌هاى پادشاهان و خوانين و سلاطين بود « 406 » . در اينجا مىكوشيم تا تصورى از طرز تعقيب اين قبيل دادخواست‌ها در آن زمان به‌دست آوريم « 407 » . در شكاياتى كه از تعدى حكام مىشد پيكى به همراه شاكى نزد يكى از معتمدان دربار كه در ايالت مورد بحث مقيم بود فرستاده مىشد و اين فرد اخير اختيار تام مىيافت كه در آن مورد خاص تحقيق كند و نظر دهد . پيكى كه از جانب

--> ( 405 ) - تاريخ عباسى ، ص a 319 و بعد از آن . ( 406 ) - طبق اطلاعات مندرج در عباسنامه ، ص 175 ، 190 ( - خلدبرين ، ص b 194 ، b 202 ) ؛ به‌هرحال شاردن در جلد پنجم ، ص 342 گزارش مىدهد كه شاه صفى و شاه عباس دوم كمتر در جلسهء محاكمات شركت مىجستند . ( 407 ) - در صورتى كه مأخذ ديگرى ذكر نكرده باشيم در اينجا فقط نظر سانسون را از صفحهء 153 و بعد از آن بازگو مىكنيم .