فيروز ميرزا بن عباس ميرزا فرمانفرما

مقدمه 24

نامه هاى حكومتى فيروز ميرزا فرمانفرما ( فارسى )

در ماه صفر 1290 سپهسالار مقدمات سفر ناصر الدين شاه به فرنگ را ترتيب داد و سعى نمود با انتخاب رجال و شاهزادگان متنفذ و درجه اول مانند نصرت الدوله و حسام السلطنه ، جهت همراهى با شاه ، آنها را با وضعيت اروپا آشنا سازد . لكن منابع موجود در اين زمينه بيانگر آن است كه فيروز ميرزا و حسام السلطنه در اين سفر نه تنها نظر مثبتى نسبت به سپهسالار نداشته بلكه جزء مخالفين سرسخت او بوده‌اند . نواب صفا در اين زمينه مىنويسد : « در اين سفر حسام السلطنه برادر فرهاد ميرزا و فيروز ميرزا كه سلطان اويس ميرزا احتشام الدوله هم سمت دامادى او را داشته در ركاب شاه قاجار سردسته توطئه‌گران عليه سپهسالار محسوب مىشده‌اند . » « 1 » از دار الخلافه نيز نامه‌هايى از طرف علما و امراى دربار مبنى بر خيانت و خطاهاى سپهسالار از جمله انعقاد قرار داد رويتر براى شاه ارسال و خواستار خلع او گرديدند . ناصر الدين شاه ناچار بلافاصله پس از بازگشت از فرنگستان ضمن عزل سپهسالار ، در هيأت وزرا تغييرات كلى داد و تشكيلات جديدى ايجاد نمود . فيروز ميرزا در اين تغييرات مجددا به وزارت جنگ منصوب شد . وزارت وى اين‌بار نيز مدت زيادى طول نكشيد و در ابتداى سال 1291 ق از اين سمت خلع و به حكومت اراك و بروجرد منصوب شد . شاه قاجار در اواخر سال 1293 ق چند شهر را از قبيل اراك ، همدان ، ملاير ، تويسركان ، گلپايگان ، خوانسار ، نهاوند و بروجرد را به نام ايالت مركزى « 2 » ناميده و نصرت الدوله را ملقب به فرمانفرما كرده حاكم ولايات مزبوره نمود . اسناد شماره 54 تا 133 اين مجموعه مربوط به سال 1294 ق يعنى دوره فرمانفرمايى فيروز ميرزا بر ايالت مركزى است . اين اسناد شامل نامه‌هاى فيروز ميرزا به دبير الملك است كه سمت وزير رسائل يا رئيس دفتر مخصوص شاه را داشته و در آنها درباره افواج ، قنوات ، هزينه‌هاى حكومتى ، زندگى سادات ، طوايف منطقه ، تأمين گندم ، ماليات ، معابر ، تأمين امنيت و ديگر امور اجتماعى و حكومتى مذاكره شده است . در سال 1296 ق در كرمان قحطى روى داد

--> ( 1 ) . ر . ك . اسماعيل نواب صفا ، همان ، ص 23 . ( 2 ) . مهدى بامداد ، شرح‌حال رجال ايران در قرن 12 ، 13 ، 14 هجرى قمرى ، ( تهران ، انتشارات زوار ، ج سوم ، چ 4 ، 1371 ) ص 113 .