مبحث دوم فقير فى الفور بمبحثى ديگر انتقال كرده ، گفتم : حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلم ميفرمايد : « اذا جاء رمضان فتحت ابواب الجنّة و غلقت ابواب جهنّم و سلسلت الشياطين » « 1 » يعنى گاهى كه بيايد رمضان گشاده شود درهاى بهشت و بسته شود درهاى دوزخ و در بند كشيده شوند شيطانان . قاضى ناصر الدين « 2 » در شرح مصابيح گفته : معنى گشودن در بهشت همانا اظهار آثار رحمت باشد و بر ظاهر خود نيست زيرا كه گشودن در بهشت نسبت با كسى كه در رمضان بميرد مفيد است و الّا زنده را از گشودن درى كه بدان در نتوان رفت چه فايده . و فقير ميگويم : مىتواند بود كه بر حقيقت خود باشد و گشودن در بهشت افاضهء رحمت كند همچنانچه در صندوق بگشايند و مشك فايح شود و برين تقدير با وجود حقيقت ميل بمجاز ظاهر نيست . حضرت خان فرمودند : شايد كنايت از مهيّا گردانيدن باشد ، چنانچه گويند : در گشاده است ، در آئيد . مراد آن باشد كه مهيّا گردد بهشت از جهت كاسبان خيرات و مواظبان بر طاعات و اين در رمضان ظاهرست ، فى الواقع بغايت معنى لطيف دقيق است ، أفاده اللّه تعالى . مبحث سيم روزى وقت افطار ، مجمع علماى اطراف مجلس همايون اتفاق افتاد . حضرت خان اشارت فرمودند كه مشكلى چند در ميان آيد تا حقايق سخنان ، مستفاد خاطر لطيف پسند گردد . فقير در آن مجلس سه سؤال كردم و هر يك را جوابى بغايت دقيق لطيف فرمودند و هر يكى را مبحثى ميسازم . گفتم : كه در حديث صحيحين « 3 » از رواية ابو هريره رضى اللّه عنه آمده « كل عمل ابن آدم يضاعف الى سبعماية

--> ( 1 ) - بخارى : صوم 5 ، بدء الخلق 11 . مسلم بن حجاج : صيام 1 ، 2 ، 4 ، 5 . المؤطا : صيام 59 . ( المعجم المفهرس ) ( 2 ) - قاضى ناصر الدين بيضاوى صاحب « تفسير بيضاوى » . ( 3 ) - منظور ، صحيح مسلم و صحيح بخارى است .