معين الدين نطنزى
308
منتخب التواريخ معينى ( فارسى )
توقتاميش نيز مجموع لشكر سوار و پيادهء تركستان را به قدغهء تمام بيرون آورده از رودخانهء جير بگذشت و استقبال كرد . چون صفوف معركه تعبيه شد و بهادران آهن جگر ، پولادپوش گشتند ، سواد لشكر توقتاميش نسبت با لشكر مخالف كم از ربعى بود . با وجود آن قلّت ، از كثرت خصم نيانديشيد و دست كشش را به كوشش بگشاد و به حيثيّتى جنگ كردند كه هيچكس از لشكر او كم از پنج و شش زخم نيافت . بعد از آنهمه كوشش چون تنورهء نورهء دشمن از اطراف و جوانب محيط شد و حلقهء قمرغه تنگ گرديد ، توقتاميش با وجود دو زخم كه داشت بعد از شمشيركارى بسيار خود را به گوشهاى فراكشيده راه هزيمت پيشگرفت . قازانجى بهادر كه ركن اعظم لشكر اروس خان بود سر در پى او داشت و به سعى تمام تيكاميشى مىكرد . توقتاميش چون به لب رودخانه رسيد ، اسپش از بسيارى جراحت بر وى درآمد . توقتاميش فروجست و جوشن با جامه و تركش به جاى بگذاشت و خود را به رودخانه افكند . قازانجى از قفا برسيد و چون او را چنان ديد بيلكى خارا شكاف بر وى بگشود ، چنان كه از چهاربند او ترازو شد . توقتاميش سر به آب فروبرد و قدرى فراآب رفته خود را در پاى بوتهء نى محكم پنهان كرد و توقتاقيا با ساير لشكرها چون برسيد قازانجى كيفيّت حال را بازگفت . توقتاقيا موازى يك فرسنگ در طول سواران را به جرگه براند تا باشد كه او را به دست آورد . با وجود آن سعى ميسّر نشد . بعد از آنكه سه روز بدين سبيل تفحّص نموده نيافتند مأيوس بازگشتند . توقتاميش خود را به كنارى كشيد و از غايت الم زخم و شدّت سرما خاشاك بر خود گرفت و از هوش برفت . بعد از يك هفته ايدكو برلاس كه داروغاى صيرام بود به جهت تفحّص مقتولان و مجروحان در گرد جنگگاه مىگشت و كسى كه قابل معالجه بود به صيرام مىفرستاد . ناگاه در حين مراجعت گذر او بر سر توقتاميش افتاد . چون تفحّص كرد ، رمقى از نفس او باقى بود . او را در جامههاى گرم بپيچيد و شوربايى چرب به حلق او فروكرد . بعد از لحظهاى به هوش آمد . ايدكو از حيات او اميدوار شده به درگاه رسانيد . سلطان غازى بعد از تفقّد و دلجويى بسيار جبران مافات فرموده بيش از آنچه بود اعزاز و احترام فرمود . در اثناى اين حال ايلچيان اروس خان كبك منكغوت باشليق با صد هزار سوار بيامدند و بازنمودند كه اروس خان مىگويد كه : آهوى زخم خورده