بقاع گرديده روى بدان صوب نهاد . ذكر توجّه سلطان صاحب‌قران به فتح بلاد گرجستان و ابخاز گرجستان مملكتى به غايت وسيع و عريض است ، چنان كه از دار الملك تفليس تا نهايت ابخاز به يك ماه تردّد كنند و عرض آن از ارزنجان به دامن البرز و لكزستان پيوندد . ما بين اين همه سرزمين كوههاى رفيع و جلگه‌هاى وسيع و رودخانه‌هاى بزرگ و علفزارهاى گشاده واقع است . و از جملهء قلاع كه دارند كمترين قلعه‌اى از آن در هيچ عصرى فتح نشده است و پيوسته به اميد حصانت آن قلاع با سلاطين ذو شوكت ، مجادله و محاكا كرده‌اند . و دين مزخرف ايشان تا امروز در آن حوالى باقىمانده . سلطان صاحب‌قران از اين بار يك جهت آن شد كه نخست قلاع ايشان را مستخلص گرداند ، و ابتدا به فتح قلعهء تورال كه استحكام آن بيش از حدّ تحرير است مشغول گرديد . چون موكب همايون از پيرامون آن قلعه محيط گشته فرود آمد ، قضا را از چهار طرف آن قلّهء هايل كوههاى بزرگ بود بسيار و درّه‌هاى ناهموار بىشمار و كمرهاى دشوار گذار به حيثيّتى است كه يك وجب زمين كه لايق خيمه زدن يا نشستن باشد موجود نيست ؛ با وجود آن‌چه به سنگچين و چه به شاخ بسته محل يكان خرگاه به هزار زحمت ترتيب كرده فرود آمدند . سلطان صاحب‌قران مجموع سركار خاصّ خود را به اهتمام فرزندان رجوع فرمود و جميع سرداران لشكر را در اتمام آن مهمّ به مثابتى مشغول گردانيد كه آرام روز و قرار شب نداشتند . تورال كه صاحب قلعه بود ، پشت به حصانت قلعه گرم كرده جنگى على الرّسم از طرف دروازه مىكرد ، و همه روز با مستحفظان ديگر به سرودى كه مخصوص ايشان است به عيش و شراب مشغول مىبود . امراى خزر مثل امير شيخ ابراهيم دربندى و كوستندل و سيّدى احمد شكى و ايوان گرجى « 1 » بر

--> ( 1 ) . متن : ايواتى گرجى .