رويدادهاى مهم نيز از عوامل تشويق مورّخان به ثبت و ضبط حوادث عامل دوم است . برخورد افكار و آگاهيهاى مختلف و ايجاد روابط با ملل اروپايى و دربارهاى مسيحى و ورود اطلاعات و علوم و فنون چينى و مغولى به ايران از يك‌سو ذوق مورخان فاضل و نكته‌سنجى چون رشيد الدين فضل اللّه را به استفاده از اين آبشخورها برانگيخت ؛ و از سوى ديگر نهضتى ازلحاظ توجه به تاريخ ملل ديگر به وجود آورد ، ترغيب و تشويق برخى از خانان مغول در به وجود آمدن جامع‌ترين تواريخ فارسى يعنى جامع التواريخ نيز مؤثر بوده است . چنان كه برخى افتخار تأليف كتاب جامع التواريخ را به غازان خان متعلق مىدانند . وجود خاندانهاى رشيدى و جوينى نيز در اين‌باره تأثير عمده داشته است . يكى از مورّخان و شاعران اين عهد ، شرف الدين فضل اللّه حسينى قزوينى است كه در بحبوحهء اقتدار مغولان ، در 660 ه در قزوين به دنيا آمده است . وى در دستگاه وزراى ايرانى عهد ايلخانان مىزيست و مدّتى هم در خدمت اتابك نصرت الدين لر بوده است . در شعر خود اتابك نصرت الدين و خواجه غياث الدين محمّد رشيدى را مدح گفته است . وى در سال 732 هجرى در دشت اوجان به پايمردى خواجه غياث الدين محمّد رشيدى به دربار اولجاتيو راه يافته ، همراه خواجه به تبريز رفته است . در سال 684 ه كه در خدمت اتابك نصرت الدين بود ، كتابى به نام او تأليف كرده و آن را المعجم فى آثار ملوك العجم ناميده است كه امروز به اختصار تاريخ معجم خوانده مىشود . اين كتاب شامل تاريخ ايران از زمان كيومرث تا انوشيروان ساسانى است . اين كتاب نمونه‌اى از عبارت‌پردازى و مغلق‌نويسى منشيانه است و به‌نظر برخى محققان در اين باب از تاريخ وصّاف هم افراطىتر است . اين كتاب با آنكه از نظر تاريخى حائز اهميّت چندانى نيست ، مع الوصف مدّتها دست‌به‌دست مىگشته و در مكتب‌خانه‌ها خوانده مىشد و در شمار كتب پرفايده به‌حساب مىآمد . مرحوم ملك الشعراى بهار