( * 10 ) - نفس عصام سوّدت . . . : نفس و شخص عصام بود كه او را سرورى بخشيد و به او قدرت حمله و اقدام به كارهاى خطير را داد . از امثال عرب است . عصام حاجب نعمان پادشاه بود كه پس از او به پادشاهى رسيد . نقل از تعليقات دستور الوزاره . ص 207 . ( * 11 ) - و عاد الى ملكه . . . : پيروزمندانه به‌سوى سرزمين و پادشاهيش بازگشت ، مانند بازگشت زيورآلات به‌سوى كسى كه از هرگونه آرايه‌اى عارى است . ( * 12 ) - ذهب المبرّد و انقضت . . . : مبرد رفت و روزگارش سپرى شد و بايستى ثعلب نيز در پى مبرد برود . خانه‌اى بود از آداب كه نيمى از آن خراب شد و نيمى باقى ماند كه به زودى خراب خواهد شد . مبرّد : محمد بن يزيد بن عبد الاكبر الازدى بصرى ، مشهور به مبرّد ، مكنى به ابو العباس . وى نحو را از حرمى و مازنى و غير آن دو فراگرفت و برخى او را بصرى و يمنى گفته‌اند . مولد او به سال 207 يا 210 بود و در سن 77 سالگى به سال 285 در بغداد درگذشت . ( دهخدا ) . ثعلب : ثعلب بن يحيى بن زيد . نحوى معروف . ر ك دهخدا . ( * 13 ) - ايّتها النّفس اجملى جزعا . . . : اى نفس بر مصيبت و رنج صبر پيشه كن . آن چيزى كه تو خود را از آن برحذر مىدارى واقع شده و هلاك كرده است ، سعى و كوشش سودى ندارد براى كسى كه مىكوشد ( راه گريزى ) ابداع كند . ( * 14 ) - تلهف : دريغ خوردن ، اندوه بردن . ( * 15 ) - يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ : و خدا هرچه بخواهد به اختيار مطلق مىكند . آيه 27 سوره 14 ( ابراهيم ) . ( * 16 ) - يَحْكُمُ ما يُرِيدُ : خدا به هرچه خواهد ( صلاح داند ) حكم كند . آيه 1 سوره 5 ( المائده ) ( * 17 ) - مصيبت مدقع : مصيبت بر خاك اندازنده و خواركننده . ( * 18 ) - و لو كان النّساء . . . : اگر زنان همانند اين زن باشند ، زنان بر مردان برترى مىيابند . بيت از متنبى است .