كمال الدين عبد الرزاق سمرقندى
810
مطلع سعدين ومجمع بحرين ( فارسى )
دار السلطنهء سمرقند فرمان فرمود و به حكم الأحد للبنا ، يك شنبه چهارم ماه ، « 1 » مهندسان هنرمند و استادان بىمانند ، در ساعتى خجسته و طالعى شايسته ، اساس آن را طرح انداختند و هنروران چابك دست كه هريك سرآمد كشورى بودند به دقايق لطافت آن پرداختند « 2 » و نود و پنج زنجير فيل كه از كشور هند به سمرقند رسيده بود سنگ مىكشيدند و سنگهاى بزرگ به گاو و گردون مىآوردند و سرهاى كار بخش كرده « 3 » امرا و اركان دولت چند گاه سعى بليغ نمودند . و در اين اثنا ، اميرزاده محمد سلطان كه به موجب فرمان در سرحد جته و مغولستان بود رسيده در خانقاه تومان آغا به شرف پاىبوس استسعاد يافت و رسم نثار و پيشكش به جاى آورد و آن حضرت شاهزاده را كنار گرفته پرسش و نوازش فرمود . حضرت صاحبقران از غايت اهتمام كه به اتمام آن عمارت داشت بيشتر اوقات بر سر عمارت حاضر مىشد و در مدرسهء خانم كه در جوار آن مسجد بود و خانقاه تومان آغا مىگذرانيد و مهمّات كلى و قضاياى ملكى آنجا به فيصل مىرسانيد تا چنان مسجدى كه در روى زمين مثل آن نشان نمىدهند به اندك زمان به يمن دولت حضرت صاحبقران ساخته و پرداخته شد و شرح اين عمارت در سال ولادت حضرت در مجمل احوال مفصّل مذكور است .
--> ( 1 ) . ظف : « يك شنبه چهارم ماه ( نسخهء طهران چهاردهم ) مبارك رمضان سنهء احدى و ثمانمائه موافق توشقان ييل . » ( ج 2 ص 144 ) . ( 2 ) . ظف : « از سنگتراشان آذربيجان و فارس و هندوستان و ديگر ممالك دويست نفر در نفس مسجد به كار بودند و پانصد كس در كوهها به بريدن سنگ و روان داشتن به شهر ايستادگى مىنمودند و اصناف صناع و پيشهوران كه از تمام معمورهء عالم به پاى تخت جمع آمده بودند هركس در قسم خود غايت جهد مبذول مىداشت . » - وصف دقيقى از اين مسجد و جهد تيمور در اتمام آن در سفرنامه كلاويخو آمده است . ( 3 ) . ظف : « و سر كارها بر شاهزادگان و امرا بخش كرده . » ( ج 2 ص 144 ) .