محمد يار بن عرب قطغان
368
مسخر البلاد ( تاريخ شيبانيان ) ( فارسى )
مدرسهايى كه مهد عليا همسر پسرش محمد تيمور سلطان ساخته بود ، به خاك سپرده شد . شيبك خان اهل شعر ، خط و نقاشى بود . او از بهزاد نقاش معروف و سلطان على مشهدى خوشنويس مشهور ايراد مىگرفت . او فارسى و عربى مىدانست . از رمل آگاه بود . چند مدرسه در فرارود ساخت ، دانشمندان و اديبان را گرامى مىداشت . به گفتهء سام ميرزا مؤلف تحفهء سامى ، شيبك خان فرمان داده بود تا شاهنامه فردوسى را به تركى برگردانند . واصفى هروى ، واعظ كاشفى و هاتفى از نزديكان دربار وى بودند . در بدايع الوقايع واصفى رويدادهاى روزگار حكمرانى او آمده و فضل بن روزبهان خنجى « مهماننامه بخارا » را در زمان او و دربارهء تاريخ دودمان شيبانى و جنگهاى محمد خان شيبانى نوشته است . بنايى هروى ملك الشعرايش بود . وى يك مثنوى به نام « شيبانىنامه » در فتوحات و مناقب وى سروده و كتابى به نام « فتوحات خانى » در تاريخ فرمانروايى او نوشته است . واعظ قزوينى رزمنامهء شاه اسماعيل با شيبك خان را در 661 بيت به بحر متقارب دربارهء او نيز سروده است . اما شيبك خان خود به فارسى و تركى شعر مىگفت ، نمونههايى از اشعار او در مذكر احباب آمده است . مؤلف تذكرهء روضة السلاطين و جواهر العجايب دربارهء وى مىنويسد : « شوكت و عدالت او بر اهل روزگار واضح است . پادشاه بهادر و عادل و كريم الطبع و بىتكلف بود . ادراكش بلند و طبعش موزون بود و چون ترك بود ، از عبارت تركيب بهره تمام داشت . » نك : تاريخ راقم ، صص 83 - 80 ، 98 - 80 ؛ تاريخ رشيدى ، صص 368 - 363 ؛ روضة السلاطين و جواهر العجايب ، ص 21 ؛ جهانگشاى خاقان ، ص 381 ؛ شاه اسماعيل ، صص 78 - 74 ؛ فتوحات شاهى ، صص 324 - 329 - 330 به بعد ؛ فهرست نسخههاى خطى آستان قدس رضوى ، ج 7 ( بخش 2 ) ، ص 10 ؛ دانشنامه ادب فارسى ، ج ، 1 صص 553 - 554 و شواهد قبور آل شيبانى ، صص 3 - 2 .