عبد الحسين ميرزا فرمانفرما
90
مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
تا نقطهء مركزيّهء فهرج ايلات و طوايف بلوچى از بامرى و سابقى و زين الدّينى و برهان زهى و عبد اللهى و غيره و غيره هركس يك قطعه زمينى را براى خود مرتع قرار دادهاند . اين است شرح حال هريك از بم و نرماشير الى بلوچستان . [ 76 ] ولى چون بم بالنسبه مركز خطوطى چند است كه رو به اطراف مىرود و همچنين بعضى از مزارعات نرماشير هم در آن خطوط واقع است ما شرح آن خطوط و مزارعات نرماشير را ممزوجا مىنويسيم كه تمام مراتب متعلّقه به بم و نرماشير و خطوط منشعبه و مزارعات مشتركه ما بين آنها نگاشته شده باشد . راههاى بم 118 بم نقطهء مركزيه و محلّى داير است . شرح آن از هر جهت به انضمام خطّى كه از ابارق به دارزين و بم آمده و از آنجا به كروك و عزيزآباد و محمدآباد برج و ريگان الى بلوچستان رفته است نگاشته و مزارعات آن حولوحوش هم كاملا تشريح [ شده ] و شش هفت خطّ ديگر باقى است . يكى از مرغك به بم مىرود و منزل اوّل آن مزرعهء فدوا ملكى حاجى ملا شيخعلى مجتهد بم و غيره است ، و از مرغك تا آن نقطه شش فرسخ و راهش سراشيب [ است ] و جزئى سنگلاخ دارد و خطش به شرق مايل به شمال سير مىكند و آب مزرعهء مزبوره از رودخانهء مرغك و محصولش شتويا صيفيا قريب دوازده خروار و خلقش دو خانوار [ است ] . و در خانهء خشت و گلى سكونت دارند . و از آنجا سه فرسخ گذشته به بيدران خالصه و اربابى مىرسد و شرح بيدران در ضمن خط ذهاب گذشت . خطّ ديگر از بم بهطرف جنوب است و از روى فاشكوه به دشتكوچ « 1 » جيرفت مىرود و شرح منازل آن در ضمن شرح حال جيرفت و جبال بارز گذشت . و از فاشكوه رودى جارى [ است ] و يك شعبه از آن به بيدران مىرود و بقيّه در وسط بم سير كرده در نزديكيهاى فهرج نرماشير به ريگ فرومىرود . و رود ديگرى هم از جلالآباد خالصه نزديكى كروك خالصهء جارى و منبعش زه و چشمهسار است و به همين جهت او را « زايندهرود » مىنامند و تا اواخر رود فاشكوه متّصل و در حوالى شورهگز راه نصرتآباد - كه از فهرج نرماشير به آنجا مىرود و در ضمن كتابچهء بلوچستان [ 77 ] شرح منازلش گذشت - به زمين فرومىرود .
--> ( 1 ) - اصل : دستكوح ( آنجا را دستكوش هم ضبط كردهاند ) .