عبد الحسين ميرزا فرمانفرما

8

مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )

نسخه به خط محمد رضا بن محمد على مستوفى تفرشى « 1 » و مورخ رجب 1313 قمرى است . آن را در شهر كرمان نوشته است . يعنى دو سال پس از سفر فرمانفرما به بلوچستان و احضار شدن از كرمان . اما نسخه را فرمانفرما از آغاز تا انجام خوانده است زيرا در عده‌اى از صفحات جاىجاى اصلاحات و الحاقاتى به خط شناخته و مشخص او ديده مىشود . در اول نسخه چهار ورق شرح حال فرمانفرما و عكس او برگرفته از شمارهء ششم روزنامهء شرافت الصاق شد . نسخه به خط نستعليق است در 423 صفحه . ( ولى دو جا در شماره‌گذارى صفحات اشتباه ديده مىشود . چهل و دو تصوير از مناظر كتوك بلوچى و افراد بلوچ و شكارهاى آهو و جز آن در ميان صفحات مختلف ( بدون صفحه‌شمار ) چسبانيده شده است « 2 » . همچنين نسخه داراى چهار نقشه ترسيم سليمان ميرزاى سعيد نظام سرتيپ توپخانه است كه رئيس اردو و همراه فرمانفرما بود . ولى طبعا و قطعا آنها را از روى نقشه‌هاى انگليسى استخراج كرده بوده است . نقل عده‌اى از نامهاى جغرافيائى حكايت از آن دارد كه برگرفته از نقشهء خارجى است و تلفظهاى ناجور را از آن مآخذ بطور مغشوش و محرف آورده است . كلمات صورتى به خود گرفته است غير از آنچه در مآخذ خودمان ضبط شده است . هرچهار نقشه چاپ و به كتاب الصاق شده است . شرح بلوك گردشى 5 بلوك گردشى حكام معمولا با حشمت و جلال و جبروت همراه بود و آداب و ترتيبى خاص داشت مخصوصا اگر آنها از خاندان پادشاهى بودند . عبد الحسين ميرزا در سفر بلوچستان ، دو گروه چنان كه خود نوشته است به همراه داشت . دسته‌اى كه آنها را اردوى نظامى خوانده است مركب بود از يازده سرتيپ و سرهنگ و ياور و سلطان و تعداد دويست و هشتاد و يك سرباز و سواره و جمّازه سوار از فوجهاى مختلف و مقاديرى تفنگ و فشنگ و توپ ته‌پر . دستهء ديگر كه بدانها اردوى شخصى نام داده است مركب بود از هفده نفر كه معاشران و نديمان او بودند از جمله يك طبيب و يك اديب براى خوش‌صحبتى و نديمى جز آنها صد نفر سواره ملتزم ركاب او بوده‌اند . تعداد شتر و اسب و قاطر جمعا بالغ بوده است بر يك هزار كه حدود هفتصد نفر آنها شتر مىبوده است . هنگام وارد شدن به هر آبادى معتبر مستقبلين مراسمى را به‌جا مىآورده‌اند . ( ص 119 ، 126 ، 141 ) .

--> ( 1 ) - ازين كاتب متوسطنويس قطعه خطى را فرزندم بابك در اختيار دارد . اتفاقا نزد دوست عزيز بهرام غفارى كه اسناد خاندان پدرى را در اختيار دارد نقشه‌اى از بلوچستان ديدم كه ذيل آن نوشته « نقشهء مسافرت اقل چاكران دولت جاويدمدت محمد رضا تفرشى » . قاعدة اين نقشه را شخص مذكور در سال 1326 كه غلامحسين خان صاحب‌اختيار ( وزير مخصوص ) حاكم كرمان شده بود به ايشان تقديم كرده است . ( 2 ) - چون كيفيت عكسها در فيلمى كه به دستم رسيده قابل تجديد چاپ نيست نمونه‌هايى چند در پايان به چاپ رسيد .