عبد الحسين ميرزا فرمانفرما
49
مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
تمام اسباب موجودى قورخانه و توپخانه در اوراق بعد اطلاعا نگاشته و ثبت مىشود . از دالان حياط ذخيره بهطرف بالا دالانى است كه رو به فراز و روى سنگ مىرود . اولا برجى مختصر است و در بدنهء ديوار دالان رو به توپخانه بهواسطهء ارتفاع محل دو تيركش توپ و بعد از آن چهار قراولخانه دارد در منتهاى دالان . دروازهء پنجمين : از آنجا يك راه است به حياط شاهنشين و ديگرى به عمارت « چهارفصل » . عمارت شاهنشين حياطى است مربّع و مختصر و از هر جهت عمارات تميز خوب دارد و بالاى بام آنها از همهطرف حصار و تيركش تفنگ بسيار است و عمارات فوقانى شاهنشين طرف مشرق و دورو است . عمارت چهارفصل در اعلى [ مرتبه ] واقع و عبارت است از چهار اطاق و يك ايوان مسقف و در هر [ 30 ] مرتبهء تاليه چند اطاق نوكرنشين ، و زير آن باز چند طويله و اوطاق است و از راهى كه از زير به پشت چهار فصل مىرود باز چند اطاق مختصر [ وجود دارد ] . و بعد از آن فضائى است كه در آنجا يك گاوچاه بسيار بزرگ ساختهاند كه هفتاد ذرع عمق و ريسمانخور دارد و در كمال فراخى از سنگ بريدهاند و آبش در نهايت عذوبت و گوارائى و فعلا دائر و گاو و چرخ و ملزوماتش از هر جهت حاضر است و مخصوصا خودم از آب آن چاه خوردم و جزئى طعم زنگ آهن مىداد و معلوم شد اوقاتى كه آقا خان محلّاتى در اين قلعه بوده است بعضى از توپهاى دولتى را در چاه انداخته و بعد از مدتى كه آنها را بيرون آوردهاند گويا بعضى از چرخ و اسباب آنها در چاه مانده است . و محاذات آن گاوچاه حمّامى ساختهاند كه مفروش از آجر و محقّر و مختصر است . ولى بناى اين حمّام در اين نقطهء مرتفع بسيار بىجا ، و اگر دائر باشد رطوبتش مضرّ به عمارات چهارفصل و برج و بارهء حصار است . و پشت سر آن حمّام حصار و دو برج يكى كوچك و ديگرى بزرگتر است و چند اطاق و طويلهء گاو در زير و دو قراولخانه بالا دارد و همهجا اطراف باره و حصار معبر و مردگرد و جانپناههاى بسيار بد دارد . و در دو جاى عمارت چهارفصل براى برجها جاى عبورومرور توپ ساخته شده و در نهايت تنگى است . و در جنوب چهارفصل هم چند عمارت و بالاخانه ساختهاند . برابر چهارفصل طرف شرق برج بلندى است سرزن تمام برجها مسمّى به « برج قيطور » و طول آن نسبت به سطح زمين چهارفصل شانزده ذرع و نيم است و