عبد الحسين ميرزا فرمانفرما
288
مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
شاهآباد 553 شاهآباد نهرى است كه مرحوم فرمانفرماى ناصر الدّوله در هزار و سيصد و هشت هجرى شروع به ايجاد نموده و اواخر سيصد و نه قريب به اتمام بود كه به رحمت ايزدى فايز شدند و همينكه من برحسب امر اولياى دولت قاهره به كرمان آمده [ 328 ] و بر وضع نهر مزبور اطّلاع به هم رسانيده ناتمام و ناقص گذاشتن يك همچو نهرى را از انصاف دور دانسته فورا عمله و اكره در محلّ مزبور حاضر [ كردم ] و مخصوصا چند نفر حجّار هم از شهر فرستادم كه آن مقدارى از نهر مزبور را كه ناچار در سنگ عبور مىكند شكسته و ممرّ را بگذرانند و تاكنون نواقص آن تمام [ شده ] و فعلا مزرعه داير است و معادل صد و پنجاه نفر زعيم و عملهء مزرعهء مزبوره در كتوك سكونت دارند . ابتداى نهر شاهآباد از رود هليرود محاذى منزل سنگ سفيد بريده و به اراضى جمولى كه بسيار زمينهاى مستعدّ قابل است آورده و كشت و زرع مىشود . سير نهر مزبور از شمال غربى است به جنوب شرقى و طول آن از بدايت تا نهايت قريب هفده فرسخ است . خط بهسوى ريگان 554 از اينجا خطى به شرق شمالى سير كرده و به ريگان مىرود و محض مزيد بصيرت بينندگان اين خط را نيز متعرض [ مىشود ] و ذيلا مىنگارد : از شاهآباد تا هوتآباد ملكى تاج محمد خان پنج فرسخ و خطش به شرق شمالى و مسطّح و هموارست و اطراف راه علوفه بهطور ندرت و آهو فوق العاده است و شرح مزرعهء مزبوره خواهد رسيد . از هوتآباد تا شهگز مولدان شش فرسخ ، خطش به شرق شمالى و راهش هموار [ است ] و علوفه و آهو و تيهو نيز دارد و آب منزل مزبوره از چاه و گواراست . از شهگز مولدان تا ميل فرهاد پنج فرسخ و قدرى رو به فراز و جزئى سنگلاخ است . تيهو و علوفه در اطراف راه بهطور ندرت يافت مىشود .