عبد الحسين ميرزا فرمانفرما
180
مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
كتيج 291 از مهترآباد تا كتيج دو فرسخ [ است ] و خطش به وسط غرب و جنوب سير مىكند و جزئى سراشيب و سنگلاخ است و اطراف راه از علوفهء سابق الذّكر بسيار . كتيج يكى از مزارعات پشته و آبش از رودخانه است كه منبع آن از كوه كوانك [ است ] و به اسفند مىرود . از آنجا پيچ مىخورد و در حوالى جازموريان به رود بمپور ملحق مىشود . و مزرعهء مزبوره از حيث محصول و خلق و خانههاى كتوكى با مهترآباد و راهك مشابه و نخيلات اين مزرعه زيادتر و قريب دو هزار اصله و هواى اين نقطه دو سه درجه از فنّوج گرمتر است . و ضابط اين سه مزرعه كه معروف به پشتهاند ملك محمّد خان و عبد اللّه خان پسرهاى سردار چاكر خان [ اند ] و ماليات خود را به توسط جعفر خان برادر خود كه ضابط فنّوج است به حكومت بلوچستان مىپردازند . اسفند 292 از كتيج تا اسفند شش فرسخ [ ست ] و در كف و اطراف رودخانهء كتيج سير مىكند و قدرى سراشيب و جزئى سنگلاخ است و خطش بهطرف مغرب سير مىكند و در رودخانه گز و كنار و پوتار و بون و درمشو بسيار است . و همينكه پنج فرسخ بگذرد از كوهستان كوانك خارج [ مىشود ] و به جلگهء اسفند مىرسد و از آنجا ديگر راه هموار و تا اسفند يك فرسخ است . اسفند - يكى از مزارعات و جزئى ماليات آن جمع كس و كار سردار حسين خان است . آبش از رودخانهء مزبوره و محصولش از غلّه و ذرت [ 201 ] و جزئى شلتوك و باقلا قريب سى خروار [ ست ] و معادل هزار و پانصد اصله نخل دارد . و مالك مزرعهء مزبوره سردار حسين خان و كسان او است و اهالى آنجا كه قريب پنجاه خانوارست در كتوك ساكن [ اند ] . و قلعه خرابهء رعيتى نيز دارد و لولهء برج وسط آن باقى و ساير عماراتش منهدم است . از اينجا تا رمشك بشاگرد چهار فرسخ [ است ] و در وسط چشمهاى است موسوم به گيش و چشمهء مزبوره پهلوى كوه محقّر عمودى واقع [ است ] كه آن را كوه بنتك مىگويند و اين كوه و چشمه درواقع حدّ و سدّ است ما بين خاك بلوچستان و بشاگرد رودبار .