فصل سوم ارزنة الروم - عزيمت از اين شهر - مسافرين لخت و كشته شده - كوسه داغ « 1 » ، محلى كه از آنجا رشته‌هاى گوناگون طوروس « 2 » به چشم مىآيد - قره كليسيا - حاصلخيزى دو كرانهء فرات - منبع اصلى اين رودخانه - دورنماى كوه آرارات - ارزاب « 3 » - خيانت كهياى اين دهكده - پاشاى بايزيد - يك دسته سواره به پيشباز مؤلف مىفرستد كه در ارزاب به او مىرسد - رسيدن به بايزيد . نام ارزنة الروم از دو واژه ساخته شده است . كلمهء ارز ( با فتحه و با كسره ) به نظر مىآيد كه در نام چندين شهر ارمنى هست « 4 » و ديگر صفت مشخصهء روم « 5 » كه از رومى اشتقاق يافته است جمعيت اين شهر هفتاد هزار نفر است و هيچگونه ساختمان قابل توجهى ندارد ؛ و هركس كه يك شهر تركيه را ديده باشد مىتواند دربارهء ديگر شهرهايش حدس بزند . قسطنطنيه در اين‌باره مستثنى است . تريپولى افريقا ، و اسماعيل‌اف « 6 » روى رود دانوب تقريبا همين دورنما را دارند .

--> ( 1 ) - Kusseh - Dagh ( 2 ) - Taurus ( 3 ) - Arz - Ab ( 4 ) - مانند ارز - اب ، ارز - ان ، ارز - انتزى ، ارزنجان و غيره . ( 5 ) - اين نام را هنوز ايرانيان براى تعيين امپراطورى عثمانى كه آن را مملكت روم مىخواند به كار مىبرند . لرد والنثيا ( Valentia ) در سفرنامهء خود كه اخيرا نوشته ، مىگويد كه در دو كرانهء درياى سرخ به خليفهء عثمانى لقب سلطان روم را مىدهند . ( جلد سوم ، صفحهء 303 ) ( 6 ) - Ismailow