موريتس دو كوتز بوئه ( مترجم : محمود هدايت )
75
مسافرت به ايران بمعيت سفير كبير روسيه در سال 1817 م ( فارسى )
آنچه براى مأمورين روسى از صندلى و غيره لازم بود تمام در اين تالار تهيه شده بود ، حكمران هم مانند اروپائيان بصندلى قرار گرفت - ديوارهاى اين تالار تمام بآئينهكارى و گچبريهاى قشنگ و پردههاى كوچك نقاشى مزين شده بود . صورت شاه و عباس ميرزا لدىالورود مشاهده ميشد - پردهء ديگر شكارگاهى را نشان ميداد ولى بقدرى عارى از رعايت علم مناظر و مرايا بود كه به نظر ميرسيد اشخاصى روى يكديگر قرار گرفته يا در هوا معلق باشند - عدهاى هم صورت زن كشيده بودند كه گوئى گردنشان پيچ خورده بود - اين نقاشيها هيچكدام سايهروشن نداشت ولى رنگآميزى آنها بقدرى تند و زننده بود كه شايد سالها دوام كند . روبروى پنجره شاهنشين بزرگيست كه حوض مرمر سفيد قشنگى در آن ساخته و فوارهاى در آن نصب كرده بودند ، از يك طرف باغ جديد الاحداثى نمايان بود كه از حيث طراوت و صفا نظير نداشت - رودخانهء سانگا از پاى پنجره ميگذشت و سواحل آن را درختان كهنسال فراگرفته بود - روى رودخانه پلى مركب از چندين چشمه وجود داشت كه با منظرهء قلهء مرتفع آرارات فوقالعاده جالب توجه بود . براى تابستان بهتر ازين عمارت جائى متصور نيست ، فوارهها هوا را خنك كرده دائم جريانى توليد مىكند ، و از طرفى مشاهدهء قلهء مستور از برف آرارات كافيست كه ازدياد درجهء حرارت را از خاطر محو كند - معهذا بقدرى در فصل تابستان هواى ايروان گرم مىشود كه نه تنها مردم باراضى مرتفع مجاور پناهنده ميشوند بلكه سردار هم اين قصر را ترك كرده در جبال اطراف اردو مىزند . همين كه هر كس بجاى خود قرار گرفت غليان آوردند و جلو هر يك ميزى گذاشته شيرينى و شربت بر آن نهادند - شرح اين غذائى را كه با روغن گوسفند ميپزند قبلا دادهام ولى با نهايت اشتهائى كه داشتيم ذرهاى از آن نتوانستيم بخوريم . كمى بعد طرز پذيرائى عوض شد بدين معنى كه عدهاى پيشخدمت با سفرههاى گلدار زمينه سفيد هندى وارد شده در گوشههاى اطاق قرار گرفتند و اين جمل را به طرز سياهان ادا ميكردند : « اين فواكه و اغذيهاى كه بطيب خاطر بشما داده شده از بهترين اقسام آنهاست . » اين عمل كه عبارت از تذكار سخاوت ميزبانست در برابر جمع خيلى خارج