موريتس دو كوتز بوئه ( مترجم : محمود هدايت )
62
مسافرت به ايران بمعيت سفير كبير روسيه در سال 1817 م ( فارسى )
امشب كه اول ماه مه است چنان گرمائيست كه تا حال نظير آن را نديده بودم - سحرگاهان روبراه كرده از جلگه گذشتيم - سيزاژف ژنرال قزاقها و خيلى ديگر از مأمورين كه ما را مشايعت ميكردند از اينجا خداحافظى كرده به گروزينى مراجعت نمودند - هوا فوقالعاده گرم و پيمودن سنگلاخ بغايت دشوار بود - طبيعت انقلاب عجيبى درين مملكت كرده مسافر فرسنگها راه ميپيمايد بدون اينكه جز شنزار چيزى ببيند . اسبها از پانهادن بر آن اكراه داشتند - مناظر متدرجا تغيير كرده بهتر شد تا بجلگه مصفا و قشنگ ايروان رسيديم . از مشاهدهء كليسا در مملكت اسلامى خيلى خوشوقت شده قلبمان تسلى يافت - اين كليسا سابقا مقر كشيش بزرگ ارامنه بوده و مانند چوپانى ميشهاى خود را از حملهء گرگان درنده حفظ مينموده - نام آن ايچ ميازين است و هزار و پانصد سال مىشود كه ساخته شده ، در طول اين مدت در مقابل جميع حوادث و انقلابات مقاومت كرده كشيشان آن را هيچ پيشامدى از طريق زهد و عبادت منحرف نساخته حتى از دعاى بدژخيمان خود نيز مضايقه ندارند . افرائيم رئيس محترم رهبانان با من تبع خويش باستقبال سفير آمد ، خود پيش آمده دست سفير را گرفته و رو به منزل خويش نهاد ، غريو از خلق برخاسته ناقوس كليسا در جو طنينانداز شده بود . ما را در عمارت قشنگ و مجللى جاى دادند - درين مدت عادت بزندگانى در چنين بنائى از ما سلب شده بود و اميدوار نبوديم كه در تمام طول مسافرت نظير آن را ببينيم - شام و شرابى زائد الوصف صرف شد فورا بخاطرم رسيد كه نوح نبى زمين را براى غرس مو انتخاب كرده - همين كه فهميدم يك روز اينجا خواهيم ماند از شادى در پوست نميگنجيدم نفهميدم چرا بيشتر اينجا نمانديم . كليساى ايچ ميازين كه به زبان ارمنى « فرودگاه پسر خدا » معنى ميدهد بنائيست