موريتس دو كوتز بوئه ( مترجم : محمود هدايت )
126
مسافرت به ايران بمعيت سفير كبير روسيه در سال 1817 م ( فارسى )
چه نه تنها در مقابل شاه بلكه در برابر عموم سالخوردگان زانو ميزنند و حال آنكه بعقيدهء من متكبرترين مردم روزگارند . بهترين نقطهء قصر اوجان برج مربع وسيعى است كه مشرف بر تمام عمارت و عبارت از تالار عريضى است كه در آن شخص از گرماى تابستان مصونست . حياطها تمام داراى حوض و بانضمام حمامى دارد كه تمام از سنگ مرمر ساخته شده ، بالاخره جميع وسائل راحتى زندگانى در آن تأمين شده است . هرچند منظرهء اين مكان شاهزادهء عباسميرزا را از ساختن اين بنا منصرف نكرده ولى لااقل باد شديدى كه از ساعت هشت صبح تا شش بعدازظهر وزان است بايد او را منصرف كرده باشد ، چه نه تنها اين باد هوا را خنك نميكند بلكه گرماى فوق - العادهاى هم با خود همراه مىآورد . در تمام اين بيابان جنبندهاى جز سار ديده نميشود بعلاوه صداى مرغان و عوعو سگان از سحر خواب را بسكنهء اين محل حرام مىكند . چندى كه در اوجان مانديم خبر رسيد كه اعليحضرت همايونى بسبب رمضان قبل از ماه اوت فرنگى نميتوانند سفير را بپذيرند . اين موقع هنگام روزه گرفتن ايرانيان و تركانست ، يعنى در تمام اين مدت نه بامرى اقدام ميكنند و نه روز چيزى ميخورند و مىآشامد ، حتى از شرب آب و كشيدن سيگار احتراز دارند . طول رمضان دو ماه « 1 » و اقامت ما در تمام اين مدت در اوجان دشوار بود ، چنان كه دو نفر از همراهان از همين جهة تب كرده سخت افتادند ، سفيركبير كه خود را در شرف ابتلاى بماليخوليا ديد ، از مهماندار تقاضا كرد محل ديگرى براى ما تعيين كند كه لااقل درخت و سبزه هم داشته باشد . با اين تقاضا موافقت شده چند روز بعد بسفير اطلاع رسيد دهى را كه تا اينجا دو روز راه است براى اقامت ما تعيين كردهاند . اگر چه ميدانستم كه ديگر جائى بهتر و مناسبتر از اين عمارت نخواهيم يافت ولى معذلك خوشوقت شدم .
--> ( 1 ) تمام تحقيقات مؤلف اگر مثل دو ماه بودن رمضان باشد اين كتاب مجموعهء گرانبهائيست . م . ه .