ميرزا حسين خان مبصر السلطنه
29
مراسلات طهران ( فارسى )
كه در اثر فعّاليّت سِر درامندولف كلّ امتياز لغو شد 41 و فقط امتياز بانك شاهنشاهى براى رويتر باقى ماند . آمدن اروپاييان ، كه اكثرشان انگليسى بودند ، باعث افزايش قيمت خانه ، زمين ، و اجارهها شد و ميرزا حسن خان كه مىديد معامله با آنها ، عوايد قابل اعتنايى دارد ، خبر داد رييس بانك شرقى خانهاى به مبلغ 30 تومان اجاره كرده است ؛ همان خانهاى كه ميرزا حسن خان براى ميرزا حسين خان خريده بود . بانك شرقى ، يك سال بعد از تأسيس بانك شاهنشاهى ، توسّط همين بانك خريدارى شد 42 و در نتيجه رييس بانك ، ايران را ترك كرد و خانهاى كه در آن منزل داشت ، خالى ماند . به گفتهء ميرزا حسن خان ، تا مدّتها كسى نزديك آن خانه نمىآمد . ميرزا حسن خان به ساير نقاط شهر علاقه نداشت و از آنها با تحقير صحبت مىكرد ، زيرا خانههايشان قديمىساز و آبشان كثيف و كوچههايشان تنگ و پر از رطوبت بودند . در حالى كه در بيرون شهر ، روز به روز قيمت زمين و عمارت افزايش مىيافت ؛ تا جايى كه « بعضى پولدارها به خيال افتاده [ بودند ] كه در اين محلّه خانهها و سراى مستغلّ ابتياع نمايند . » 43 ميرزا حسن خان محدودهء اطراف سفارت انگلستان را بيش از هر محدودهء ديگرى مىپسنديد و مىنوشت كه قيمت آن حوالى رو به افزايش است : « على الخصوص وقتى به اعلى درجه ، قيمت آن جاها اوج پيدا خواهد كرد كه راهآهن كشيده شده است و فرنگيان فوجفوج در اين شهر ورود خواهند كرد . در اين صورت ، يا زمين يا خانه در آن محلّه ابتياع شود ، پشيمانى ندارد . » 44 در نامه ديگرى نوشت كه حتّى تجّارى مانند حاجى ملك و حاجى على اكبر شيرازى و چند تن ديگر ، درصدد خريد زمين و سرمايهگذارىاند و مىخواهند اگر محلّ مناسبى باشد ، تنخواه خود را به مصرف آنجا برسانند . ضمنا اشاره كرده كه در شهر ، به قدرى ساختمان زياد است كه « بنّا و عمله در تهران چهقدر قدر و منزلت پيدا كرده ، با وجودى كه بنّا روزى سه قران و ده شاهى الى چهار قران و عمله سى شاهى و سقّا و ناوهكش دو قران اجرت مىگيرند ، يافت نمىشود . » 45 محلّهء ديگرى كه از نظر ميرزا حسن خان مرغوب بود ، اراضى باغ لالهزار بود كه خواهان و خريدار بسيار داشت و به گفتهء او اراضى باغ لالهزار را برحسب نقاط آن ، از ذرعى يك تومان تا هفت هزار و شش هزار مىفروختند و ميرزا حسن خان شنيده بود