ميرزا حسين خان مبصر السلطنه
24
مراسلات طهران ( فارسى )
ميرزا حسين خان ، در سال 1307 ه . ق هنگامى كه ادوارد براون ، محقّق و دانشمند انگليسى ، از كاشان عبور مىكرد ، او را به شام دعوت كرد و براون از ملاقات خود گزارش جالبى در كتاب معروفش ، « يك سال در ميان ايرانيان » نگاشته 13 و اضافه كرده است كه ميرزا حسين خان موسيقىدان بود . 14 ميرزا حسين خان و ميرزا حسن خان چنان با سيدنى چرچيل ، نايب 15 و مترجم اوّل شرقى سفارت انگليس ، آشنا و دوست بودند كه ميرزا حسين خان از وى خواست نزد صدراعظم سفارش او را بكند . چرچيل نيز نزد امين السّلطان از او تعريف كرده و گفته بود « آدم درستى » است ، بهطورى كه گمرك كاشان كه هميشه دوسه هزار تومان كسر داشته است ، اكنون قسط آن سر موقع مىرسد . امين السّلطان نيز از ميرزا حسين خان اظهار رضايت كرده و قول داده بود برايش خلعتى بفرستد . ميرزا حسن خان كه براى ميرزا حسين خان آن گفتوگو را شرح داده ، گفته است : « دول خارجه ، مداخله در تغييرات و عزل و نسب داخله ندارند ، منتها اظهار رأى و عقيده مىكنند و اگر امرى صورت دهد كه مغاير صلاح دولت و ملّت آنها باشد ، رسما با كمال سختى مذاكره خواهند كرد . » سپس راجع به مردم و دخالت آنها در امور سياسى مىنويسد كه گفتههاى خلايق ، « حدّ سياست است . » 16 چرچيل چهل و هشت دستمال ابريشمين سفيد ، از كاشان خواسته بود . همچنين تقاضا كرد براى او فرمانهايى با مهر كريم خان و نادر شاه بيابد و فرش عتيقه بخرد . دفعهء بعد ، تعداد مدارس و مساجد كاشان را پرسيد و پس از اعطاى امتياز تنباكو ، راجع به ميزان توليد ، فروش ، و صدور توتون در كاشان و اگر امكان داشت در قم ، از ميرزا حسين خان سؤال كرد . ميرزا حسين خان در مأموريّت كاشان ، ثروت مىاندوخت و براى خريد ملك در تهران ، مدام به تهران پول مىفرستاد . البتّه ثروت او كلان نبود ، زيرا امين السّلطان حاضر شده بود باغى را به مبلغ 25000 تومان بخرد و ميرزا حسن خان مىگفت « پول زحمت نكشيده » ندارد كه بىهوده خرج كند . موقعى هم كه براى ميرزا حسين خان خانهاى به مبلغ 1500 تومان خريد ، براى 100 تومان تخفيف ، مدّتها چانه مىزدند .