عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
740
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
[ در ] بيست و هشتم به بيرون شهر نقل مكان كرده ، براى تعزيهخوانى محرم روزها به شهر آمده و در محرم به طرف فرنگ حركت [ مى ] كند . اگر در نشابور و با نباشد از راه خراسان خواهد رفت و اسمش را زيارت خواهد گذاشت و الّا از راه انزلى . طهران در عشر اول ذىحجهء 1322 ، درد دست و پاى شاه عود كرده و سخت رنجور است . طهران در عشر اول ذىحجة الحرام 1322 ، مدير الدوله وزير لشكر « 1 » از وزارت لشكر معزول شد ، با اينكه ميان نوكرهاى شاه مرد درست و ديندار و خداترس مىباشد و هيچ خلافى هم از او سر نزده . سببش اين است كه عين الدوله صدر اعظم با او و برادرش مشير السلطنه خوب نيست . وزارت لشكر را به ميرزا محمد على خان قوام الدوله « 2 » آشتيانى دادند و قريب بيست هزار تومان از او پول گرفتند ، با اينكه قوام الدوله ، به جهت فسادى كه دو سال قبل براى اتابيك در شهر نمود و چوب خورد و به زندان رفت ، وزارت را به جهت پول به او دادند . همدان در ماه رجب 1322 هجرى ، حسام الملك همدانى « 3 » و ضياء الملك همدانى « 4 » در قريهء ( شورين ) همدان مدرسه ايجاد نمودند ، موسوم به « اسلاميه » . طهران در روز عيد قربان ، شاه از خدمات عين الدوله صدر اعظم تحسين كرد و گفت :
--> ( 1 ) . ميرزا محمود خان مدير الدوله برادر ميرزا احمد خان مشير السلطنه . ( 2 ) . ميرزا محمد على پسر ميرزا عباس قوام الدوله آشتيانى است . ميرزا عباس در سلطنت ناصر الدين شاه مدتى وزير داخله بود و بعد به وزارت خارجه هم رسيد . پسرش محمد على ابتدا معاون الملك لقب داشت و پس از آنكه پدرش در چهارشنبه هجدهم محرم 1314 درگذشت وى لقب قوام الدوله يافت . ( 3 ) . زين العابدين خان پسر حسين خان قراگزلو حسام الملك . زين العابدين خان بعد لقب امير افخم يافت . ( 4 ) . حسينقلى خان ضياء الملك قراگزلو امير تومان .