عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
737
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
تبريز چون تحميلات گمرك ايران زياد شد و مبالغى به رعايا و تجار ايران ضرر وارد آمده و تمام فايده به كيسهء دولت ايران و موسيو ( نوز ) وزير گمرك مىرود ، در ماه ذىقعده 1322 تجار و كسبهء تبريز شوريدند و خيال بلوا دارند . طهران در ماه ذىقعده 1322 ، از ثلث اموال مرحوم ميرزا ابراهيم خان مدبر الدوله رشتى ، مدير خط عثمانى وزارت خارجه در طهران ، ايجاد مدرسه براى ايتام شده اسم مدرسه « مدبريه » است . همدان در ماه ذىقعدة الحرام ، از حكومت همدان شاهزاده سالار السلطنه « 1 » برادر شاه معزول شد و شاهزاده محمد حسين ميرزاى يمين السلطان « 2 » ايلخانى سابق قاجاريه به جايش منصوب شد . طهران در عشر اول ذىحجة الحرام 1322 ، امتياز راه انداختن « اتومبيل » كرايه در طهران را دولت ايران به صنيع الدوله ابن مخبر الدوله « 3 » دادند . صنيع الدوله مردى با صنعت و هنرور
--> ( 1 ) . شاهزاده نصرة الدين ميرزا پسر ناصر الدين شاه از بطن زينت السلطنه دختر محمد حسن خان سالار كه بيشتر عمر خود را در اروپا بسر برد و در 1333 شمسى در پاريس درگذشت . لقب او ، حكايت از انتسابش با محمد حسن خان سالار مىكند . وى سه پسر داشت كه كلا در فرانسه زندگى مىكردند . سالار السلطنه مردى با ذوق و هنرمند بود ، نقاشى خوب مىكرد و سهتار خوش مىنواخت و شعر خوش مىگفت ( ر . ك رجال عصر ناصرى ص 226 - 227 ) . ( 2 ) . محمد حسين ميرزا پسر شاهزاده محسن ميرزاى مير آخور پسر عبد الله ميرزا ملقب به دارا پسر فتحعلى شاه . ( 3 ) . مرتضى قلى خان ملقب به صنيع الدوله پسر عليقلى خان ملقب به مخبر الدوله ، متولد سال 1273 قمرى ، پس از تحصيلات ابتدايى در تهران براى تكميل تحصيلات به آلمان رفت ( 1290 ) و پس از هفت سال ( 1297 ) به ايران بازگشت و در تلگرافخانه كه جزو ابو ابجمعى پدرش بود به كار آغاز كرد . و بعد براى خريد كشتى پرسپوليس به آلمان عزيمت نمود . مرتضى قلى خان در سال 1304 كارخانهء ريسمان ريسى دائر كرد و -