عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )

733

مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )

بر ضد دولت بودند به فاتحه‌اش نرفتند و در همان روز ، شاه به منزل عين الدوله براى تسليت رفت و لقب امير خان سردارى را به سيف الملك پسر مرحوم سپهسالار داد ، با چند فوج پياده و دو فوج سوار و رياست مخزن ذخيره . طهران در عشر دوم ذىقعده ، فخر الملك « 1 » از وزارت تجارت معزول شد . بسيار مرد طماع بود و رياست تجارت را به دست پسرش داده بود . تمام تجار از دست او ناراضى بودند . حكومت عراق را در عوض به او دادند . طهران در عشر دوم ذىقعده ، وزارت تجارت را به ميرزا جواد خان سعد الدوله « 2 » دادند و سالها سعد الدوله وزير مختار بلژيك « 3 » بود . از فن تجارت كامل است ، زيرا كه پدر و خودش در اول تاجر بودند . بسيار مرد طماع و بدفطرت مىباشد و به سبك خارجه در طهران مىخواهد رفتار نمايد . طهران در بيست و پنجم ذىقعدة الحرام 1322 هجرى ، ملا محمد تقى مجتهد كاشانى ملقّب به شيخ العلما ساكن طهران كه مدتها ناخوش و حليف بستر بود در سن صد و يا بيشتر درگذشت . چند پسر بزرگ كه طلبه هستند از او به جاى مانده :

--> ( 1 ) . ابو الحسن خان فخر الملك اردلان پسر رضا قلى خان والى كردستان و طوبى خانم دختر عباس ميرزا نايب السلطنه . ( 2 ) . سعد الدوله پسر حاجى ميرزا جبار ناظم المهام امين تذكره كه در سالهاى 1287 و 1288 براى تكميل فن تلگراف به تفليس فرستاده شد و سپس در تلگرافخانه تبريز وارد خدمت گرديد و به مقام سرتيپى رسيد و چون تلگرافخانه جزو وظايف مخبر الدوله بود ، خواستار دختر وى شد . اما به علت تفرعن و تندخويى سعد الدوله اين ازدواج به طلاق انجاميد . سعد الدوله بعد به وزارت خارجه منتقل شد و به سمت سفارت به بلژيك رفت . در آغاز مشروطيت او نيز با آزاديخواهان همداستان گرديد . به طورى كه مردم او را ابو المله ( پدر ملت ) خواندند . اما او برحسب سليقهء باطنى يا علىرغم خانواده مخبر الدوله كه دست‌اندركار مشروطيت و در كنار ترقىخواهان بودند خود را به محمد على شاه قاجار و روس‌ها نزديك كرد و بالنتيجه از نظرها افتاد . ( 3 ) . در متن : بلچيك .