عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )

708

مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )

ايران وفيات ( 1322 ) ميرزا على خان امين الدوله پسر مرحوم مجد الملك وزير وظايف و اوقاف « 1 » كه در علوم داخله و خارجه خصوصا خط و ربط دستى كامل داشت و خط شكسته‌اش طرز مخصوصى بود كه اغلب منشىهاى ايران به روش خط او چيز نوشتند و يك نوع ملاحت در خطش بود و در علوم سياسى و پلتيك مىتوان گفت كمتر از وزراى اروپا نبود . « 2 » در ابتداى جوانى پيشخدمتى ناصر الدين شاه مرحوم را داشت . رفته‌رفته ترقى كرد و منشى حضور شد . پس از آن منصب پدرش را كه وزارت وظايف و اوقاف بود به دو دادند و هم چندى واسطهء عرايض علما و ساير مردم به حضور شاه مرحوم بود . خانه‌اش مرجع وزرا و امراى ايران شده بود . در اوايل سلطنت مظفر الدين شاه چون ميرزا على اصغر خان امين السلطان اتابيك اعظم از او ترس فوق العاده داشت ، پيشكارى آذربايجان را براى او معين كرد كه در تهران نماند . پس از آن‌كه اتابيك از صدارت معزول شد او را به طهران آورده رئيس الوزرا نمودند ، طولى نكشيد كه وزير اعظم شد و پس از مدتى صدر اعظم . چون در ايام صدارتش بعضى خيالات داشت كه قوانين فرنگ را در مدت اندك در ايران رواج بدهد ، از آن گذشته به پسرش ميرزا محسن خان خان معين الملك دلبستگى داشت و رشتهء امور را به دو سپرده بود و نيز مىخواست تسلط فرنگىها و علما را از ايران كم نمايد ، يكباره مردم بر ضد او برخاستند و بناى فساد را گذاشتند و شاه را ترسانيدند كه اگر امين الدوله بماند به صدارت ، ايران به باد مىرود . شاه ناچار او را معزول كرد . طول صدارتش شش ماه كشيد . بارى امين الدوله در عشر سوم صفر 1322 به مرض كليه به سن [ ] « 3 » در لشت‌نشاى گيلان كه از املاك خود او است وفات كرد . پسرش ميرزا

--> ( 1 ) . ميرزا محمد خان مجد الملك سينكى نويسندهء رسالهء مجديه در انتقاد از سلطنت قاجاريه در عصر ناصرى ، در لباس كنايه و ايهام . ( 2 ) . در خصوص امين الدوله ميرزا على خان رجوع شود به خاطرات اعتماد السلطنه و خاطرات احتشام السلطنه و افضل التواريخ و سفرنامهء امين الدوله و خاطرات سياسى وى و همچنين شرح حال رجال ايران از مهدى بامداد . ( 3 ) . در متن نوشته نشده است . ظاهرا بايد « شصت و دو » باشد . زيرا تولد ميرزا على خان امين الدوله در سال 1260 بوده است . ( شرح حال رجال ايران ، ج 2 ص 454 تا 366 ) .