عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
685
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
در ماه شعبان ، از طرف دولت ايران يك نفر اروپايى مأمور شد كه بازديد صحراى عربستان رود كه بايد از رود كارون مشروب بشود . سابق اين جلگه وسيع حاصلخيز بود . حال لم يزرع است . در شب شانزدهم ذىقعده ، ميرزا زين العابدين امام جمعه ملقّب به ظهير الاسلام در سن شصت و سه به مرض درد پهلو در طهران درگذشت . چند اولاد از او به جاى مانده . پسر بزرگش ميرزا ابو القاسم كه از جملهء مجتهدين است جاى او نشست [ و ] ملقب به امام جمعه شد . پسر ديگرش حاجى ميرزا سيد جواد ملقّب به ظهير الاسلام گرديد . بالجمله ، امام جمعهء مرحوم پسر ميرزا ابو القاسم امام جمعه است كه در طهران امام جماعت است و از سادات معروف « 1 » اصفهان مىباشند و در طهران بر تمام علما سمت تقدم داشت . هرچند او را علمى نبود ، لكن به جهت وصلت با دولت و همراهى دولت اين رتبه يافت . ميرزا زين العابدين در سال گذشته با بيست و سه ، چهار نفر به مكه معظمه رفت و از آنجا به عراق عرب به زيارت ائمه مشرف شد و در همه جا كمال احترام را داشت و قريب سيصد هزار تومان در اين سفر خرج كرد و به مردم بخشيد . در اسلامبول ، پادشاه عثمانى او را بر خود در مجلس مقدم داشت و هديهء نفيس داد . بيست و يك روز در كربلا بود . شبى صد و پنجاه من برنج در مطبخ پخت و به اعراب و طلاب داد . اسباب افتخار دولت ايران در عراق عرب شد . در عشر اول ذى قعدهء امسال به طهران آمد . تمام شهر او را پيشباز « 2 » نمودند . لكن اجل او را مهلت نداد . بعد از چندين روز وفات كرد . در اوايل حال گفتند : امام جمعه از مال مردم و موقوفات خيلى غصب كرد و دختر ناصر الدين شاه زوجهاش بود و مال بسيار اندوخت . لكن در آخر حالت درويش [ ى ] پيدا كرد و اين سفر ممكن است كه تلافى مافات او بشود ، عليه الرحمة . در ذى قعده ، در گيلان ، به جهت بىاعتدالى عضد السلطان حكمران ، اغتشاش بسيار و عدم آسودگى مردم است .
--> ( 1 ) . از سادات معروف به خاتون آبادى . ( 2 ) . پيشواز .