عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
1033
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
و مركب بنفش پراكنده است . در سفارت انگليس هم اشعار براى اتحاد و مذمت آن چند نفر نوشته و به درختها آويختهاند . اشعار ذيل نيز به چاپ جلاتين انتشار شده : داورا شهنشاها ، داد از تو دارد داد * خواهى ار دهى دادش ملك را نما آزاد عزت وطن مىخواه ذلّت عدو مىجو * خشت عدل را بنشان ، خاك ظلم ده بر باد گر كه داد ما ندهى سوى دشمنان گردى * دشمنى به آزادى عاشقى به استبداد دشمنان ظلم و جور ، دوستان عدل و داد * بركنند چون خواهند بيخ ظلم از بنياد حاميان حريت گفته و چنين گويند * زنده باد آزادى پست باد استبداد ازجمله شبنامهها كه در شهر پراكنده است شبنامهء ذيل است : بسم اللّه الرحمن الرحيم سر دفتر به نام آن خداوند * كه دلها را به دلها داد پيوند پوشيده نيست هيچ ملتى تحصيل شرف و افتخار و شوكت و اقتدار نكردهاند مگر به اتفاق و مطالبهء حقوق مسلمهء خود و هيچ سلسله خوار و بيچاره و ذليل نشدهاند مگر به نفاق و عدم مطالبهء حقوق و عدم اجراى قانون . چنانكه ديدهايم كه اعظم شرط ترقى و تمدن ، در هريك از نقاط عالم از به دو خلقت تاكنون ، نداشتن قانون و اجراى آن بوده كه حكما و عقلاى عالم به حكم عقل و شرع لزوم آن را ثابت و مبرهن كردهاند . گويند در عالم خلقت و طبيعت محقق و مسلم شده كه خداوند حكيم سلسلهء انسان را به خلاف ساير حيوانات محتاج آفريده يعنى در وقتى كه پا به عرصهء حيات مىگذارد و تا وقتى كه جهان را بدرود مىگويد هيچ آنى از لوازم زندگانى مستغنى نخواهد بود و چون احتياجات از لوازم خلقت انسان را يك نفر نمىتواند رفع [ حوايج زندگانى خود ] را بنمايد . يعنى هم زارع و هم صانع و هم تاجر و هم مزدور و هم داراى ساير مشاغل باشد واجب و حتم است كه نوع انسان مجتمع و متمدن باشد و اجتماع و تمدن قائم نتواند بود مگر به امنيت و امنيت حاصل نخواهد گشت مگر به اقامهء عدل و مساوات و آزادى افكار و آراء و اينهمه ميسر نگردد مگر به قانون و اجراى آن و اين دو صورت نبندد مگر به اتفاق و اتحاد ، بنابراين عموم طبقات به حكم « إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ » با يكديگر عقد اخوت بستند و متعهد شدهاند و انبياء و اولياء و ملائكهء مقربين را گواه گرفتهاند و سوگندها به عزت و كلمهء جلاله و قرآن و ساير كتب آسمانى ياد كردهاند كه در اعلاى كلمهء حقه و حفظ بقاى مجلس شوراى ملى كه منافع آن راجع به عامهء ملّت است ، به تمام قوا حاضر شده كه مجدّانه در خير عموم ملت اسلام مساعى جميله به عمل آورده و به هيچ وجه در اجراى اين