عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
1028
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
عين الدوله به فرنگ برود ، همانطور كه امين السلطان رفت و مملكت را به باد داد . حالا در آنجا عيش مىكند . خلاصه غروب آفتاب مجلس از هم پاشيد و مردم به خانههاى خود رفتند . جمعى از داوطلبان و طلاب شب را به منزل آقا سيد محمد رفته و در بين راه تمام در فكر اجراى مجلس شورى بودند . گفتند در همان شب جمعى به سفارت انگليس رفتند و شب خوابيدند . اگر اين دفعه مجلس شورى برقرار نشود و عين الدوله مطرود نگردد ، البته فساد بزرگى خواهد شد كه دولت به كلى مضمحل مىشود . هم در آن روزها ، طلاب مدرسهء سپهسالار معروف به ناصرى ، مجلس در خود مدرسه هفتهاى چند روز تشكيل دادهاند كه قرارى در موقوفات مدرسه بدهند و نيز در عشر اول رجب ، رؤساى قزاقخانه مجلسى هفتهاى سه روز در قزاقخانه براى محاكمات خود تشكيل دادهاند كه به هيچ وجه پلكنيك مداخله در عمل ننمايد . سببش اين شد كه يك نفر ميرپنج را حكم به حبس داد . سايرين به حمايت او آمده شوريدند . مىگويند نايب السلطنه محرك است كه دست پلكنيك را كوتاه كند . به قولى انگليسىها محرك مىباشند . در روز هفدهم ، جمعى از اصناف در سفارت بودند . شارژدافر قول به آنها داد كه همه نوع همراهى نمايد . از طرف ملت عريضه به شاه نوشتند ، پنج مطلب : امضاى انتخابنامه ، دوم طرد اتابيك [ و ] وزير دربار [ و ] حاجب الدوله [ و ] سپهدار ، سوم وصول شدن طلب صرافان و دو مطلب ديگر . چون خبر جديد به دولت رسيد خيلى ترسيدند . در ظهر همان روز صدر اعظم و نايب السلطنه به عمارت گلستان آمده مشغول چارهء اين كار شدند . نايب السلطنه و صدر اعظم با ملت همراه مىباشند . شنبه هجدهم را مردم در سفارت بودند ، اما جمعيت مختصرى . سفارت به آنها گفت ازدحام نكنيد . عمل شما را اصلاح مىكنم . روزها را مردم در منزل آقا سيد محمد و آقا سيد عبد اللّه تردد داشتند براى انجاح مطالب خود تا همهجا ايستادگى دارند . شبنامهها نيز در شهر منتشر است براى هيجان مردم . روز شنبه هجدهم بعضى دكاكين طهران بسته بودند . مردم منتظر اين هستند [ كه ] اگر كارشان به جايى نرسيد تمام ببندند . در دربار نياوران مجلسى از وزرا منعقد بود . وزير دربار و سپهدار مىگويند ما حاضريم كه ريشهء سادات و ملا را برداريم . صدر اعظم با ساير وزرا مجتمعا پيش مىروند و