عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )

944

مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )

قوچان در ماه محرم ميرزا ابو القاسم خان مستوفى كه به مميّزى اطراف خراسان رفته بود و قريب بيست و پنج هزار تومان براى دولت اضافه جمع پيدا كرده بود ، از طرف آصف الدوله حاكم قوچان شد . از قرار معلوم در آن‌جا اهالى يك نفر نوكر او را مهار كردند . از اين جهت استعفا [ داد ] و معزول شد . بعد از آن از طرف دولت نيّر الممالك پيشخدمت را خواستند به آنجا بفرستند . آصف الدوله قبول نكرد . مىخواهند شجاع الدوله حاكم سابق آن‌جا را به آنجا بفرستند و پيشكارى براى او معين نمايند كه تعدّى نكند . حاجى معزّز الملك از طرف آصف الدوله به حكومت سبزوار رفت . روسيه در پانزدهم ربيع الاول 1324 [ 9 مه 1906 ] « 1 » پس از آن‌كه مجلس دوما باز شد ، وكلا در عمارت زمستانى به خدمت امپراطور آمده مردم ازدحام داشتند و در خيابان تبريك به اهالى مىگفتند . امپراطور خطاب به اهالى كرده نطق نمود : نظر به خوشبختى آيندهء اهالى روس به تمام شما وكلا تبريك مىگويم . امورات بس مشكل و مختل در پيش است كه بايد رسيدگى و اصلاح شود . و يقين دارم كه شما برحسب تكاليف وطن‌پرستى خودتان لازمهء همراهى و موافقت و اتحاد را در اصلاح امور به جاى خواهيد آورد و متعهد مىشوم آزادى و امتيازاتى كه به مملكت خود داده‌ام كاملا حفظ و نگاهدارى نمايم و تأكيد دارم كه در بهبودى حال مردم دهات توجه كامل به عمل آيد و بايد در اين مسأله دقتى شود كه اسباب تمدن ملت و ترقى مملكت و امنيت و آسودگى مردم فراهم آيد و فقط آزادى كفايت نمىكند بلكه ترتيبات آزادى بايد بر وفق قانون اساسى باشد : و نيز در آخر گفت كه : « از صميم قلب اميدوارم براى وليعهد خودم مملكتى متمدن و منظم و مستقل باقى بگذارم و از درگاه الهى مسألت مىنمايم كه مجلس دوما را در ظل حفظ و حمايت خود محفوظ بدارد . »

--> ( 1 ) . تكميل قياسى