است . اطرافش را خراب كرده و زلزله‌ها شد . جمعى را تلف نمود . رصدخانه آن‌جا با راه‌آهن خراب شد . مراكش چندى بعد كه دولت فرانسه به اتفاق انگليس مىخواست مراكش را تصرف كند ، دولت آلمان براى خود مىخواست . آخر الامر سيزده دولت اروپا كنفرانس كردند . در شانزدهم ماه ژانويه در شهر الجزيره منعقد شد . فرانسه گفت بايد كه سلطان مراكش به سلطنت باقى باشد و از خاك مراكش كسر نشود . و تجارت مراكش براى تمام دول مفتوح . امتداد كنفرانس تقريبا دو ماه و نيم شد . قرار دادند كه قشون مراكش در تحت تعليم معلم فرانسه و اسپانيولى باشد و يك نفر سويسى يا هلاندى هم ناظر بنادر سرحدات . ليكن اداره در تحت دولت مراكش باشد . كلكته مسلمانان هندوستان در كلكته ايجاد دار الفنون اسلامى نموده‌اند . تبريز اين اوقات يعنى در اواخر سال 1323 در بيرون دروازه گجل « 1 » تبريز ايجاد ماشين آسياى آتشى شده . « 2 » طهران در ماه محرم به همت جمعى از معارف پروران در حوالى مسجد شاه طهران ايجاد

--> ( 1 ) . امروزه گجيل گفته مىشود . ( 2 ) . متن : آسياب آتشى . آسيا صحيح است . سعدى مىفرمايد : بگرد بر سرم اى آسياى دور زمان * به هرطرف كه توانى كه سنگ زيرينم ( طيبات ) و در گلستان آمده : آسيا سنگ زيرين متحرك نيست لاجرم تحمل بار گران همى كند . ( كليات سعدى : نشر محمد ، ص 112 حكايت مشت‌زن )