عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
916
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
اينجا حبس [ است ] و جاى گردش نيست . خوشا به حالت فرنگ كه چقدر شخص راحت و آزاد گردش مىكند . در ظهر همان روز ، نايب السلطنه وزير جنگ با تمام امراى تومان و سرداران به عمارت گلستان با لباس رسمى آمدند و شاه در اطاق برليان با لباس سلام ايستاد ، نايب السلطنه و امرا در پاى عمارت . شاه اظهار التفات با وزير جنگ كرد . مىگويند اين كار به ميل اتابيك نبوده ، به علاوه شعاع السلطنه اين شغل را مىخواست به او ندادند . سپهدار مىگفت سيصد هزار تومان به دولت مىدهم كه رياست با اتابيك باشد و نيابت با من . طهران يك روز شعاع السلطنه در حضور شاه به اتابيك گفت چرا من به فارس نروم ؟ گفت اهل فارس تو را نمىخواهند . گفت اگر اين است تمام ايران ترا نمىخواهند و صدارت مىكنى ! اتابيك رنگ به رنگ شد . شاه گفت اتابيك خدمات به ما خيلى كرده و به منزلهء پدر توست . انزلى اين اوقات چراغ « 1 » برقى كه در انزلى دائر بود تعطيل شد . روسيه اگرچه در ماه گذشته به زور قشون و نظام شهرهاى روسيه آرام شد و جمعى بسيار مقتول و مجروح شد [ ند ] ، لكن باز هم در گوشه و كنار مردم بر ضد دولت اغتشاش مىنمايند . دولت مىگويد وعده [ اى ] كه به ملت دادهام پس از آنكه بلاد امن شد برقرار مىنمايم . فرانسه در اين اوقات ما بين دولت فرانسه و دولت ونزوئلا « 2 » [ كه ] از دول صغيرهء ينگى دنياى جنوبى است كدورت حاصل شده وزير مختار فرانسه از پاىتخت ونزوئلا كه كاراكاس
--> ( 1 ) . متن : چراق ( 2 ) . Venezuela متن : ونزولا