عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
907
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
نبات و شكر چاى مىخورند . بعضى مىگويند اين شهرت را مردم محض گرانى قند دادهاند كه نخورند ارزان بشود . طهران در روز هشتم ذى الحجة الحرام ، عشرت السلطنه دختر شاه ، زن آصف السلطنه صاحب جمع به مرض [ ] « 1 » در سن 34 ، در طهران وفات كرد . در مسجد شاه فاتحه گرفتند ظل السلطان فاتحه را برچيد . در حضرت عبد العظيم ( ع ) در مقبرهء شاه شهيد مدفون شد . ايران چون سابق بر اين قرار بود محال لجن - كه لاهيجان است - كه سرحد ساوجبلاغ و فاصلهء ايران و عثمانى است هيچ كدام از دولتين در آنجا بنا و گمركخانه نسازند . نوز وزير گمرك ايران در آنجا گمركخانه ساخت . كردها خراب كردند . دوباره دولت ايران به زور سرباز بنا كرد . دولت عثمانى تحريك كرد و كردها كه از طايفهء شيخ عبيد اللّه بودند خراب كردند و آنجا را تصرف نمودند . دولت ايران هم در سرحدات خود تحريك كرده به رعاياى عثمانى سخت گرفتند . آنها به سفير [ عثمانى ] در طهران [ تلگراف ] زدند و سفير چون مرد خوبى است و با دولت ايران خوب است سختگيرى نكرد . ناچار رعاياى عثمانى به باب عالى تلگراف زدند . عثمانى هم در خاك خود بناى بىحسابى با رعاياى ايران را گذاشتند و تا حال اين فتنه نخوابيده . حتى گفتهاند اگر در آنجا تصرفى نماييد ديگر بد و خوبش را از چشم ما نبينيد و اين كار نتيجهء خوبى براى ايران ندارد . طهران در عشر اول ذى الحجه ، شاه از جاجرود به طهران آمد ، خبر فوت دخترش را شنيد . بعد از سلام [ عيد ] قربان ، شش شبه به دوشانتپه رفت . ظل السلطان هم در اواخر عشر اول از فرنگ به طهران آمد . عضد السلطان حاكم رشت هم احضار شده در نهم ذى الحجه وارد طهران شد .
--> ( 1 ) . در متن سفيد و نانوشته مانده .