عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
768
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
طهران در روز غره ربيع الاول 1323 ، شاه از باغ شاه به طهران آمد . به منزل وليعهد كه در بهارستان است مىرود . در آن روز اغلبى از وزرا و رجال حضور دارند . وليعهد دو هزار و پانصد تومان پيشكش داد . شاه ناهار را آنجا صرف كرد . طهران در سلخ صفر كه شاه به زاويهء مقدسهء [ حضرت ] عبد العظيم عليه السّلام رفت ، زنها از طهران و از آنجا جلو شاه را ، زنجير بست ، به اجماع گرفتند و فحش زياد به او دادند و گفتند : نان و گوشت و ساير نرخ [ ها ] گران و ناياب است . طهران صدر اعظم موافق ساير بروات مواجب مردم ، كه تومانى دهشاهى پول تمبر و پانزده شاهى حق گمرك قرار داده بود . بر تيولات مردم كه عوض مواجب داشتند نيز در امسال افزود . روزى كه كتابچهاش را نزد شاه برد ، چون پيشخدمتها اغلب تيول دارند به شاه حالى كردند كه مردم به شكايت خواهند آمد . شاه چون به يك تومانى يك ريال « 1 » تيول در كتابچه رسيد گفت به صدر اعظم كه اين اسباب بد دعائى است و آن صفحه را پاره كرد . صدر اعظم گفت اين بدعت از وزير دفتر « 2 » است و از من نيست . طهران در روز يكشنبه دوم شهر ربيع الاول 1323 قبل از ظهر ، [ شاه ] از طرف حياط اندرونى
--> ( 1 ) . يك ريال برابر بود با يك قران و پنج شاهى و به عبارت ديگر بيست و پنج شاهى و دو ريال برابر بود با دو قران و ده شاهى . ( 2 ) . ميرزا محمد حسين پسر ميرزا هدايت الله آشتيانى معروف به وزير دفتر بود . پدرش يعنى ميرزا هدايت الله وزير دفتر اول پسر ميرزا حسين بود و پسر عموى ميرزا يوسف مستوفى الممالك وزير ماليه پسر ميرزا حسن . و همچون او ، از مستوفيان و كارمندان وزارت ماليه . اما با پسر عموى خود روابط خوبى نداشت و بلكه با هم رقابت و منافست مىورزيدند . با اين حال تا مستوفى الممالك زنده بود ، ميرزا هدايت الله ، رئيس دفتر استيفا بود و بعد از مرگ او نيز كه لقب و منصبش به ميرزا حسن خان مستوفى الممالك - كه يازده سال بيشتر نداشت - رسيد ، باز همچنان ميرزا هدايت سرپرست و راهنما و معلم بود . وزير دفتر اول پدر دكتر محمد مصدق است . مرگ وى در 1310 اتفاق افتاد و لقب و شغلش به ميرزا حسين پسر بزرگش رسيد .