عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
57
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
بيايد . شاه عرضش را قبول فرمود و حكومت قم را به خود او واگذاشت . نپذيرفت « 1 » و عرض كرد به خود محمد حسن خان معظم الدوله حاكم سابقش مرحمت شود . قبول شد . چون اين داستان گوشزد امين حضور شد ، در ميان كرياس عمارت گلستان در حضور وزرا ، بناى بدگويى را گذاشت كه : « اين مرد در زندگى و مردگيش ضرر به من مىزند » و چنان پنداشت كه از صدارت معزول شده ، مثل اين است كه جهان را بدرود گفته و از همين غصه اسهال كرد و به خانه به بستر بيمارى رفت و بعد از چند روز وفات كرد . لاجرم عزل امين السلطان از صدارت ، در روز سهشنبه هيجدهم جمادى الاخرى سال هزار و سيصد و چهارده هجرى ، مطابقهء سنهء پيچىئيل تركى بود و مدت صدارتش در اين نوبت اول در عهد اعلىحضرت همايونى هفت ماه تمام بود . روز ديگر امين السلطان به طرف قم حركت كرد و پلكنيك « 2 » رئيس ادارهء قزاقخانهء ايران سى نفر قزاق همراه او كرد كه در راه و خود قم محافظ او باشند . بيست ماه و كسرى امين السلطان در قم بود و از صدارت معزول . در اين مدت اغلبى از علماى دار الخلافه و رجال طهران و ساير ممالك ايران محرمانه به او نامهها مىنوشتند و هديه مىدادند و دعانويسان و مردمان باطندار ختم براى او مىگرفتند كه دوباره صدراعظم شود . امين السلطان هم در اين بيست ماه لازمهء بخشش و بزرگى را بهجاى آورد و از براى علما و سادات و طلاب و ذاكرين پولها فرستاد و هركس نزد او مىرفت بىبهره برنمىگشت و چنان مهر او در دل مردم ايران جاى داشت كه از عزلش افسوسها خوردند . صاحبان نفس به او وعده دادند كه به زودى به صدارت نائل مىشوى . ترتيب وزارتخانهها بعد از عزل صدراعظم بدون ترتيب پس از آنكه در هجدهم جمادى الاخر 1314 امين السلطان از صدارت معزول شد ، تمام مناصب و اداراتى كه به دست كسان و اقوام او بود گرفته شد . وزارتخانهها و ادارات را از قرار ذيل به اشخاص معينه سپردند و چندى منصب صدارت متروك شد :
--> ( 1 ) . متن : نپزيرفت . ( 2 ) . « پالكونيك » كلمهاى است روسى به معناى سرهنگ ( كلنل ) و اينجا به معناى سرهنگ روسى رئيس تشكيلات قزاق ايران .