عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
44
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
سوم ربيع الثانى ( 1314 ) به مرض يرقان و كبد ارتحال به سراى ديگر كرد . در حقيقت رحلتش از براى مفارقت شاه شهيد - طاب ثراه - بود . از وى اولادى بهجا نماند « 1 » . طبع كتاب كنز المعجزات ميرزا على خان نائينى منشى وزارت خارجه كه بعد ملقب به صفاء السلطنه مىشود معجزات را به نظم درآورده نامش را كتاب كنز المعجزات گذاشت ، در ماه ربيع الثانى ( 1314 ) از طبع خارج شد . تشريففرمايى به قصر ياقوت در بيست و پنجم ربيع الثانى ، موكب همايونى به سرخهحصار معروف به « قصر ياقوت » كه از عمارات خاصه سلطنتى است و در دو فرسخى طهران است تشريف برد و پنج روز در آنجا توقف كرد . ورود به دار الخلافه پس از پنج روز اقامت در قصر ياقوت ، چون هوا رو به سردى گذاشت ، در دويم جمادى الآخر ( 1314 ) ، موكب همايونى به شهر تشريف آورد . برحسب معمول در آن روز از دم دروازه دولت تا درب حرمسراى سلطنت از دو طرف اهل نظام سواره و پياده ايستادند . اعلىحضرت همايونى با جلالى تمام به شهر تشريف آورده و پنجاه و يك تير توپ در آن روز خالى شد . افواجى كه در آن روز حضور داشتند شاگردان مدرسهء دار الفنون و نظام توپخانه ، قورخانه ، قزاق ، موزيك ، زنبوركخانه ، سربازان گارد نصرت و پنج ، شش فوج ديگر [ بودند ] . شب يكشنبه سوم نيز چراغان و آتشبازى مفصلى در ميدان جلو سردر شمس العماره و خيابان ناصريه منعقد شد . در روز بعد در اطاق بلور [ به ] سلام عام نشست . تمام اعضاى نظامى و غيرنظامى در عمارت گلستان به حضور مباركش تشرف جستند .
--> ( 1 ) . در خصوص انيس الدوله ، زن شايستهاى كه مورد محبت و احترام ناصر الدين شاه بود ، رجوع شود به روستاى امامه و انيس الدوله . نوشتهء ابو القاسم تفضلى ( شباويز 1363 ) .