محكم به گردن صدراعظم انداخته درحالىكه چشمانش از ترس دارد از كاسه بيرون مىآيد ناله مىكند و مىگويد از اينجا بيرون برويم . همين‌كه تاريكى به روشنايى تبديل يافت ، حالت وحشت شاه تخفيف پيدا كرد و چون دانست كه با اين حركت مسيو كورى را از خود نااميد كرده خواست به او نشان بدهد ، اما دانشمند مزبور كه از اين‌گونه تظاهرات بيزار و بىنياز بود از قبول آن امتناع ورزيد . درجهء وحشت ذاتى مظفر الدين شاه از تاريكى و تنهايى بدان پايه شديد بود كه شبها بايستى اطاق او پر از روشنايى و سروصدا باشد . به همين ملاحظه ، هر شب هنگامى كه شاه مىخوابيد و سر به بالين مىگذاشت ، يك عده از همراهان او در اطراف بستر مىنشستند و چهل چراغها را روشن مىكردند و حكايات روزانهء خود را براى همديگر نقل مىنمودند و چند تن از جوانان نجيب‌زادهء دربارى ، دوبه‌دو ، نوبت‌به‌نوبت ، دست و پاى او را به رغبت و با نظم تمام ، آرام‌آرام مشت مىزدند . شاه به اين ترتيب تصور مىكرد كه مىتواند جلو مرگ را اگر بىلطفى كند و بخواهد در حين خواب به سر وقت او بيايد بگيرد . امر بسيار عجيب اينكه شاه باوجوداين همه مشت و روشنايى و سروصدا به خواب مىرفت و ناراحت نمىشد . « 1 » اكنون اجازه بدهيد از سفرنامه خود قبلهء عالم نقل كنيم . زيرا از نوشته‌هاى پائولى هم مستندتر است هم شيرين‌تر : روز چهارشنبه شانزدهم جمادى الأولى [ سال 1317 ] صبح به عادت هر روزه رفتيم آب خورده راه زياد مىرفتيم آمديم منزل ناهار صرف شد . جناب اشرف صدراعظم هم در سر ناهار بودند . بعد از ناهار پرنس مترنيخ و پسرش از براى تشكر از اينكه به آنها نشان داده بوديم شرفياب شدند ، بعد مرخص شده رفتند . ساعت نه بعدازظهر سوار شده رفتيم به تيراندازى . در آنجا مؤيد السلطنه « 2 » يك توپ ماكسيم حاضر بوده پيشكش كرد . چند تير از آن انداختند در دوازده تير كه مىانداخت گير مىكرد . علت آن را سؤال كرديم . بعد درست كردند و تمام تير آن به يك نقطه مىخورد . خيلى خوب توپى است . خيال داريم ده عراده از اين قسم توپ ابتياع نماييم كه به ايران حمل كنند . بعد چند تير تفنگ انداختيم . چاى صرف شد . چهار قبضه تفنگ هم خريديم . چون وقت داشتيم سوار كالسكه شده رفتيم تا نزديك راه‌آهن .

--> ( 1 ) . مجلهء يادگار سال اول ، شمارهء اول ، ص 24 مقالهء « مظفر الدين شاه در پاريس » ( 2 ) . ميرزا رضا خان سرابى سفير ايران در آلمان