عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
76
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
شاهى به فروش برسد . چندى هم قندش را به طهران آورده به فروش رسيد . چون تجار ايران كه قند از خارجه به ايران مىآوردند ، ميان مردم شهرت دادند كه در اين قند استخوان حيوانات مرده به كار مىبرند و بهعلاوه كارگران كارخانه خارج مذهباند ، محض اينكه به تجارت آنها ضرر نرسد . در حقيقت ايجاد و همراهى اين كارخانه به توجه جناب ميرزا على خان امين الدوله شد ، افسوس كه اين همه مخارج و زحمات پس از مدتى از ميان رفت و آن تاجر چون از خود پولى در ميان نگذاشته بود و اين سرمايه تمامش از متمولين ايران بود خود را ورشكست قلمداد كرد و گفت چغندر كاريزك كفاف اين كارخانه را نمىدهد و آن كارخانه را با آن همه مخارج به جاى گذاشتند و به فرنگ رفتند . واقعهء محمره « 1 » و عربستان در ذى قعدة الحرام 1314 ، اعراب محمره و عربستان و فيليه بناى شرارت را گذاشتهاند و بناى خريدارى اسلحه را چند سال است گذاشتهاند و نيز ايل بختيارى در اطراف خوزستان تاختوتاز مىكند . شهرت دارد كه مأمور انگليس و فرانسه با شورشيان همدست است و خيال دارند كه به رامهرمز دستدرازى نمايند . مىگويند دويست هزار نفر از اعراب و ترك و ديگر قبايل صاحب تفنگ تهپر هستند در سر راه مشغول راهزنى و شرارت مىباشند . ايجاد مدرسه مليه در تبريز ميرزا على خان امين الدوله كه بعد صدراعظم شد ، در صفر 1315 ، به سبك مدارس اروپا در تبريز ايجاد مدرسهاى نمود . در حقيقت اول مدرسه مليه است كه در ايران دائر شده و سايرين از اين به بعد به او تأسى كردند . عزادارى در دار الخلافه چون چند سال است سقف تكيهء دولتى طهران خراب شده و ساختن آن مدت [ لازم
--> ( 1 ) . محمره نام قديم خرمشهر است و عربستان نام قديم استان خوزستان .