محمد على خان رشوند
مقدمه 51
مجمل رشوند ( فارسى )
هاشم وزير ، در رودبار شده و خلعت گرفته است ( ص 64 ) . در سال 1273 ه . ق . به جاى پدرش كه به درد نفخ پا گرفتار بوده ، به همراه سركردگان ايلات قزوين براى اعلام آمادگى و شركت در جنگ هرات در دار الخلافه ، به حضور صدر اعظم ميرزا آقا خان نورى رسيده ( ص 102 ) ، كه به علّت كمى سن ، او را از رفتن به هرات معاف داشتهاند ( ص 104 ) ؛ دختر سلطان ابراهيم ميرزا - برادر بزرگ سيف اللّه ميرزا - در سال 1273 ه . ق . مخطوبهء او شده است . محمد على گلريز در مينودر ( ج 1 ، چ 2 ، ص 989 ) ، حسين على خان را به جاى پدرش ، سركردهء ايل رشوند مىداند ، گرچه آغاز سركردگى او را مشخّص نكرده است . و ما پيش از اين بنابر محاسبهاى كه چندان دقت ندارد ، آغاز سركردگى حسين - على خان را احتمالا سال 1285 ه . ق . دانستيم . رابينو مىنويسد : « رئيس قبيلهء ريشوند [ - رشوند ] حسين على خان فرزند محمد على خان فرزند [ محمد ] زمان خان بود » . تاريخ يادداشتهاى رابينو مربوط به سالهاى 1324 تا 1330 ه . ق . است . از مفاد يك نوشتهء رسمى بهشمارهء 2535 موجود در مركز اسناد مؤسسهء پژوهش و تحقيقات فرهنگى وابسته به بنياد مستضعفان ، نوشته شده به تاريخ 6 آبان 1304 شمسى / 1344 ه . ق . چنين برمىآيد كه حسين على خان حدود 8 سال پيش از اين تاريخ درگذشته است . بنابراين وى بايد در سال 1336 ه . ق . / 1296 ش . در سن 77 سالگى فوت كرده باشد . اين نوشته يا شكوائيه به امضاى فرزندان حسين على خان است . حسين على خان در دوران سركردگى ايل ، داراى شهرت و اعتبارى بوده است ، بهطورى كه رودبار محمد زمان خانى به نام او ، يعنى رودبار حسين على خانى نيز گفته مىشود ( از آستارا تا استارباد ج 2 ، ص 215 ) . مزارش در كربلا است .