سپاه عجم كارزار [ ها ] بود و [ از ] آن حرب جسر [ 1 ] بود و ابو عبيده پيش حرب اندر شد و پيل [ 2 ] او را بكشت ، و ببسيارى جهد مثنى سپاه عجم را بداشت بحرب اندر تا جسر بسته شد و مسلمانان را باز پس آورد ، و سه منزل باز پس آمد ، و حديث وقعة لبويب [ 3 ] بر كنار [ فرات ] بود ( 178 - ب ) و حرب مثنى و جرير البجلى [ 4 ] با مهران [ 5 ] [ و فارس ] بهزيمت شدند ، و خبر بعمر ؟ بن ؟ خطاب رضى اللّه عنه فرستاد . فتوح اندر شام ، و هم در اين سال ابو عبيدهء جراح حصار بعلبك بگشاد ، و روميان خروج كردند و حصار و شهرهاى شام كه ايشان داشتند چون فحل ، و بيسان ، [ 6 ] و طبريه و شهرهاى اردن ، و فلسطين ، جمله بر دست بو عبيده گشاده شد ، و خمس آن سوى عمر فرستاد . فتوح اندر عراق : پس از وقعت جسر [ 7 ] عمر بن الخطاب سعد بن وقاص را بمشورت صحابه و بزرگان دين با اشراف و مبارزان و وجوهان عرب سوى كارزار عجم فرستاد ، و يزدگرد پادشاه بود و رستم سپهدار [ بود و او را ] با سپاه بىكرانه بحرب فرستاده بود ، و اين حرب قادسيه خوانند ، و چون حرب پيوسته شد بعد از رسالتهاء بسيار و تأخير كردن رستم كه منجم بود و همى دانست كه كارزار چون خواهد بود ، پس رستم زير سايهء صندوق خزينه [ كه ] بر استر [ 8 ] نهاده بود ، فرود آمد از گرما و بنشست ، چون عجم هزيمت پذيرفت هلال بن علقمه شمشير بر بند صندوق زد ، صندوق برستم فرود آمد ، و از گرانى زر و آنچ در صندوق بود پشتش شكسته شد ، و خود را در آب افكند

--> [ ( 1 ) ] متن : حسر ، و پيش از اين وقعه واقعات نمارق و سقاطيه و جالينوس بوده است ( ر ك : كامل : ج 2 ص : 168 - 167 - 166 ) [ ( 2 ) ] متن : بيد [ ( 3 ) ] اصل : النوبه - و صحيح البويب ، ر ك كا : ج 2 ص : 169 و اين واقعه بعد از اليس صغرى و اليس صغرى بعد از جسر است و طبرى اين همه را در سال سيزدهم ميداند ( ج 4 ص : 2182 - 2184 ) [ ( 4 ) ] اصل : حدير البحلى و ظ : جرير البجلي يا بجلى ، و آن كسى است كه عمر پس از شكست اعراب و قتل ابو عبيد در وقعهء جسر ، او را مامور جمع آورى عرب كرد و با قوم بجيله به يارى مثنى بعراق فرستاد ( ر ك : ك : ج 2 ص 169 ) و طبرى ( ص : 2184 - 2189 ) [ ( 5 ) ] اصل : با مهتران ، و سپهسالار فارس در وقعهء بويب مهران بود كه در حرب كشته شد و سپاه بهزيمت رفت ( طبرى ص : 2192 ) [ ( 6 ) ] متن : ميسان [ ( 7 ) ] متن خيبر [ ( 8 ) ] متن : شتر : صحيح : استر