ميرزا محمد خليل مرعشى صفوى
10
مجمع التواريخ ( فارسى )
اين خبر بحضور پادشاهى رسد متصديان و كاركنان پادشاهى از شما بازخواست خزانه و محاسبهء خرج آنها را خواهند خواست و اين معنى موجب وهن احوال شما و قلت منافع خواهد بود بهتر آنست كه بالفعل مردمى كه داخل قلعه شدهاند باز بايد طلبيد و مقدمهء محاربه را طول بايد داد تا صعوبت اين امر در نظرها موجب عظم اين كار گردد و دستآويزى براى خرج خزاين بدست آيد . خسرو خان از بخت برگشتگى و سوء تدبير مردم را از دروازهء قلعه بقهر و جبر باز گردانيد و در اين بين امير اويس وقت شب چون بعد از جنگ با ابدالى فتح كرده مراجعت نمود لشكر خود را در جاى خود نيافت وهم و هراس عظيم بر او مستولى گرديد ، ميخواست از همانجا روانهء قلات غلزهء كه مسكن اصلى او بود گردد ، بعضى از افاغنه كه رفيق او بودند گفتند كه مصلحت در اينست كه اول تحقيق بايد كرد كه بر قلعهء قندهار چه آمد اگر بتسخير قزلباش در آمده باشد چنان كه ظاهر ظن و گمان همين است پس گريختن و خود را بمساكن خود رسانيدن سهل است و اگر صورتى ديگر گرفته و به تصرف قزلباش درنيامده باشد هر چند اين معنى ظن ضعيفى است پس چرا بايد رفت و بفتح و ظفر اميدوار بايد بود . به همين خيال جاسوسى را به طرف قلعه فرستادند ، در اندك وقتى جاسوس مراجعت نموده بر كيفيت حادثه اطلاع داد . فى الفور امير اويس از راه دروازهء ماشورى كه پشت قلعه است خود را شباشب باندرون قلعه رسانيد و سجدهء شكر بجا آورده بفتح و غلبهء خود متيقن گرديد و هر برجى بسردارى و هر دروازهء بسالارى مقرر گردانيد و خود روز و شب مسلح و مكمل بر دور قلعه ميگرديد و مردم را تحريص بر هوشيارى و خبردارى و دلدارى مينمود و ميگفت كه از بسيارى فوج قزلباش هراسان مباشيد كه عنقريب فتح و ظفر نصيب من خواهد شد و اين قوم را اگر فتح در نصيب بود قلعهء گرفته را از دست نميدادند . ذكر در بيان تحقيق شكل قلعه قندهار و بيان نقشهء آن بر طالبان احوال ماضيه و مبصران اخبار سالفه پوشيده نماند كه قلعهء قندهار در ازمنهء سابقه چندان استحكامى نداشته و بعد از اين كه فيما بين سلاطين صفويه و