شاپور ذو الاكتاف خسروى كامكار و ملكى دولت‌يار بود . پيش از تولد او پدرش هرمز از عالم انتقال نمود . امراء و اركان دولت ، تاج سلطنت را بر زبر سر والدهء او آويختند و بعد از چهل روز شاپور متولد گشته همگنان را سرور موفور دست داد و خواطر اكابر و اصاغر بر سلطنتش قرار يافت و غير از شاپور ، هيچ پادشاهى را اين دولت ميسر نگشته . به ثبوت پيوسته كه در ايام طفوليت شاپور ، طاير يمانى « 1 » لشكر به بلاد عجم كشيده خرابى بسيار كرد و چون شاپور به سن رشد و تميز رسيد جهت انتقام با سپاه بىانجام به جانب ديار اعراب شتافته بر ايشان ظفر يافت و جمعى كثير را به تيغ بىدريغ بگذرانيد و بعد از آن‌كه او را از كثرت قتل ، ملالت روى نمود حكم فرمود تا شانه‌هاى بعضى اسيران را سوراخ كرده در ريسمان كشيدند بنابراين به « ذو الاكتاف » ملقب شد . آورده‌اند كه فيروز شاپور كه آن را « انبار » نامند و عكه و طيسون ( ؟ ) از حدود بغداد و شادروان شوشتر از بناهاى او است ، و قاضى ناصر الدين بيضاوى با آن‌كه تعمير نيشابور را به شاپور بن اردشير نسبت نموده چنان‌كه مذكور شد ، در آخر ذكر شاپور ذو الاكتاف به اين عبارت نوشته كه نيشابور در خراسان و چند شهر از سجستان و چند شهر ديگر در هند از آثار او است . و اللّه اعلم بالصواب . در تاريخ گزيده مذكور است كه شهرستان قزوين و شهر مداين و حويزه شاپور « 2 » كه به سوس مشهور است هم از جملهء بناهاى شاپور است . و مردى آذر باد نام در عهد او به دعوى نبوت زبان گشاده مردم آذربايجان متابع او شدند و آن ولايت منسوب به آن شخص است . و ايضا به زعم مؤلف تاريخ گزيده ظهور مانى در ايام دولت شاپور ذوالاكتاف به وقوع انجاميد . و اللّه اعلم بحقيقة الحال . از كلمات شاپور است كه : ان من الكلام ما هو انفع من الغيث و ما هو اقطع من السيف . يعنى بعضى سخنان نافعتر بود از باران و برخى زيانكارتر بود از شمشير بران . و قال : بالمكاره تظهر خيل العقول . يعنى اندازهء خردها در حين نزول مكروهات پديد آيد . و من كلامه ايضا : من قال فى الناس ما لا يعلم قالوا فيه ما لا يكون . يعنى هر كس دربارهء مردمان نادانسته سخن گويد مردم نيز در حق او سخنان غيرواقع بر زبان آرند .

--> ( 1 ) . تاريخ گزيده : « طاير غسانى » ، مج : « طايرغانى » . ( 2 ) . تاريخ گزيده : « خوره شاپور » .