غياث الدين بن همام الدين حسينى ( خواند مير )

37

مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى )

گودرز بن بلاش در تاريخ جعفرى آورده كه شهر تكريت و بخارا و كازرون از آثار اوست . پس از وى بيژن بن گودرز و گودرز بن بيژن به نوبت سلطنت كردند . اردوان بن نرسى آخرين ملوك طوايف است . صاحب تاريخ جعفرى گويد كه اردوان در فارس شهر جور را بنا نهاد و قصرى بلند ترتيب داد و آن شهر را به « فيروز آباد » موسوم گردانيد و قصر مسمى به « قصر ابران » گرديد . اردشير بابكان مبدأ تباشير صبح دولت ساسانيان و مطلع آفتاب حشمت و مكنت ايشان بود . اول پادشاهى كه ملقب به « شهنشاه » گشت و اختراع كمر كرده آن را برميان بست اردشير بود . از جملهء مؤلفات او رساله‌اى است موسوم به « كارنامه » و آن نسخه مبنى است بر چگونگى ظهور او و طواف در اطراف ربع مسكون . و مؤلف ديگر دارد موسوم به « آداب العيش » و آن كتاب منبئى است از آداب خوردن و آشاميدن و با خلق معاش كردن ، و در آنجا مبين گردانيده كه آدمى در هروقتى چه‌كار كند چنانچه تمامى اوقات را مستغرق ساخته و فرموده كه هركس معطل ماند انديشه‌هاى خطاى او به فسادات منجر شود . روايت است كه اردشير منهيان مقرر فرموده بود كه هر امر كه در دار الملك او حادث گشتى او را اخبار نمودندى چنانچه هركسى در مجلس او حاضر شدى گفتى كه دوش چه‌كار كردى و چه خوردى . از جملهء عمارات او كوره اردشير است و آن شهر را سورى بغايت مستحكم بوده و شهر بردسير كه آن را گواشير گويند از سواد كرمان ، و اهواز از خوزستان ، و جزيره از موصل ، و خط از بحرين و بركه به قزوين از بناهاى او است ، و حفر رود مسرقان نيز منسوب به اردشير است . در تاريخ گزيده آورده كه در بيابان سيستان قلعه‌اى از آثار او است . از كلمات اردشير است كه : لا ملك الا بالرجال و لا رجال الا بالمال و لا مال الا بالعمارة و لا عمارة الا بالعدل . يعنى سلطنت را محافظت نتوان كرد مگر به لشكر ، و لشكر