غياث الدين بن همام الدين حسينى ( خواند مير )

23

مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى )

فريدون است و توران به تور بن فريدون . و العلم عند اللّه تعالى . از كلمات هوشنگ است كه به مودت « 1 » پادشاه شاد مشو چون مخصوصان او با تو در مقام عداوت باشند ، و هركس كه تجاوز از خطا نكند و عذر قبول نفرمايد به مؤاخات وى رغبت منما . و توانگرى در قناعت است و سلامت در عزلت و آزادى نفس در ترك شهوت و صدق دوستى در قطع طمع . و سلطان بايد كه سه چيز را عادت كند : درنگ در عقوبات ، و شتاب در خيرات و شكيبائى در حادثات . و فرمود كه كمال محبت را در غيبت توان شناخت و اندازهء عقل مردم در حين غضب پيدا شود و حلم لشكرى است جواب دهنده مرسفها را . و ايضا از سخنان اوست كه : پشيمان شدن بر عفو نزد من دوست‌تر است از ندامت بر عقوبت . و در تاريخ بناكتى مسطور است كه العلم و العمل قرينان كمقارنة الروح للجسد لا ينفع احدهما الّا بالآخر از كتاب [ جاويدان ] خرد اوست . طهمورث ديوبند خسروى بود عادل و خردمند . منقول است كه روزه داشتن در زمان او پيدا شد ، و سبب آن بود كه قحطىاى عظيم دست داد و پادشاه با عدل « 2 » و داد در انطفاى آتش جوع كه در ديگ معده‌ها شيوع داشت با عقلا مشورت فرموده [ حكم نمود ] كه مردم صاحب ثروت به قوت شام قانع شده غذاى چاشت را به مستحقان رسانند . در تاريخ گزيده مسطور است كه شيمهء ناستودهء بت‌پرستى در زمان طهمورث شايع شده . سبب آن بود كه هركه را عزيزى وفات مىيافت جهت تسلى خاطر ، صورتى به شكل آن ميت ترتيب مىنمود و او را حرمت مىداشت و بعد از گذشتن سالى چند ، سبب ساختن آن صور بر خواطر فراموش گشته مردم جاهل گمان بردند كه اصنام ميان ايشان و حق تعالى وسيله‌اند و آغاز بت‌پرستى كردند . در تاريخ معجم مسطور است كه اول كسى كه خط فارسى نوشت و زينت پادشاهانه ساخت و احمال و اثقال بر دواب بار كرد و طيور شكارى را مثل باز و چرغ [ و شاهين ] « 3 »

--> ( 1 ) . در مج : « موت » . ( 2 ) . فقط در مج . ( 3 ) . فقط در مس .