ذكر شمه‌اى از آثار اتابكان مستحفظان اخبار اخبار نموده‌اند كه اعاظم سلاطين سلجوقى ، اولاد خود را به امراء عظام مىسپرده‌اند و آن ملكزادگان از اميرانى كه مربى ايشان بودند به « اتابك » يعنى اتابيك تعبير مىكردند . و از اتابكان سه فرقه به مرتبهء سلطنت رسيدند و به درجات عاليه ترقى فرمودند و بر ممالك مستولى گرديدند : فرقهء اول از ايشان جماعتىاند كه در موصل و بلاد شام و ديار بكر پادشاهى نمودند و ايشان نه نفر بودند و زمان دولت ايشان از سنهء احدى و عشرين و خمس مائه تا سنهء خمس عشر و ست مائه بود . و نخستين كسى از اتابكان موصل و شام كه اسم سلطنت بر وى اطلاق كردند عماد الدين زنگى بن آق سنقر بود و او در سنهء احدى و اربعين و خمس مائه در وقتىكه به محاصرهء قلعهء جعبر اشتغال داشت بر دست غلامان خود شهيد گشت . سيف الدين غازى بن عماد الدين زنگى بعد از شهادت پدر در موصل بر مسند ايالت نشست . و او به مصاحبت علماء و فضلاء به غايت راغب بود و در ايام دولت خود مدرسه‌اى كه معروف است به « عقيقه » « 1 » در دار الملك خود بنا نمود . نور الدين محمود بن عماد الدين زنگى در سلك اعاظم سلاطين اسلام انتظام داشت و همواره همت عالى نهمت بر تربيت اصحاب درس و فتوى و ارباب علم و تقوى مىگماشت . و نور الدين محمود پس از واقعهء پدر در حمص و حماة حاكم گشت . و چون برادرش سيف الدين غازى فوت شد مملكت موصل و دمشق و بعلبك و منبج را نيز به تحت تصرف درآورده پايهء قدر و منزلتش از فرق فرقدين درگذشت . و او در ايام جهانبانى در دمشق و حلب و بعلبك مدارس ساخت و در موصل مسجد جمعه‌اى كه به « جامع نورى » مشهور است طرح انداخت و همچنين در حماة در كنار نهر خاص در بلدهء رها و منبج مساجد جامع بنا نمود و در دمشق دار الشفا و

--> ( 1 ) . در حبيب السير : « عتيقه » .