غياث الدين بن همام الدين حسينى ( خواند مير )

11

مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى )

پيش‌گفتار كتاب مآثر الملوك يكى از آثار ارزشمند مورخ بزرگ ايرانى غياث الدين بن همام الدين خواند مير مىباشد . اين كتاب در ذكر مآثر و حكم و امثال انبياء ملوك و دانشمندان است . شرح احوال و آثار خواندمير به‌طور مستوفى در مقدمهء جبيب السير و رجال كتاب حبيب السير آمده اما براى آشنائى خوانندگان به شرح زندگى او در چند سطر مىپردازيم : وى در سال 880 يا 881 ظاهرا در هرات متولد شده است . پدرش خواجه همام الدين بن خواجه جلال الدين خواجه برهان الدين محمد شيرازى چند سال وزارت سلطان محمود ( پسر ابو سعيد گوركان ) پادشاه ماوراء النهر را داشت . خواند مير پس از گذراندن دوران كودكى و تحصيل به خدمت بديع الزمان ميرزاى تيمورى پيوست . پس از تصرف هرات به دست شيبك خان ازبك ، در آنجا ماند و در سال 916 هجرى قمرى كه شاه اسماعيل اول صفوى شيبك را مغلوب و مقتول و هرات را تصرف كرد وى در هرات بود . در 920 ه . ق در قريهء پشت يا بشت در غرجستان در انزوا مىزيست و مشغول تأليف بود . سپس به محمد زمان ميرزاى تيمورى پيوست و چندى در بلخ با او بود و دگربار به پشت بازگشت . پس از آن احتمالا مدتى در هرات زيست . به هرحال در شوال 933 ه . ق از هرات عازم قندهار شد و در جمادى الآخر 934 ه . ق به هند رفت و در آگرا به خدمت بابر رسيد ، پس از وفات بابر در 937 به خدمت پسرش همايون درآمد و كتاب « همايون‌نامه » يا « قانون همايونى » را در مناقب وى و توصيف بناهائى كه به امر او ساخته شده