المعتز بالله در بعضى كتب از وى به زبير بن المتوكل تعبير كرده‌اند و برخى گويند نام او محمود بود . بالجمله او اول خليفه‌اى است كه بر زين مذهب نشست . المهتدى بالله ابو عبد اللّه « 1 » محمد بن الواثق بالله . بعد از خلع معتز به عز خلافت مقرر گشت و اظهار ورع و تقوى نموده در باب امر معروف و نهى منكر اهتمام تمام فرمود ، و گنبدى عالى مبنى بر چهار در عمارت كرده آن را « قبة المظالم » نام نهاد و هر روز به نفس خويش در آن خانه نشسته قضاياى مردم را فيصل مىداد . بعد از يازده ماه و هفده روز كه مهتدى به تمهيد اساس عدالت قيام نمود تركان او را خلع و قتل كرده ، « 2 » المعتمد على الله احمد بن جعفر المتوكل را بر تخت سلطنت نشاندند . مدت خلافت او بيست و سه سال امتداد يافت . از اشعار او است ، بيت شبهت حمرة وجهه فى ثوبه * بشقايق النعمان فى النمام المعتضد بالله احمد بن الموفق بن المتوكل به قلت ترحم و شره بر سفك دماء موصوف بود و در باب عمارت اهتمام تمام مىفرمود . گويند كه در قصر ثريا كه از جملهء ابنيهء او است مبلغ چهار صد هزار دينار سرخ خرج كرد . و العلم عند اللّه تعالى . در مروج الذهب مزبور است كه در سنهء ثلث و ثمانين و مأتين شخصى به صور مختلفه در قصر خلافت بر معتضد ظاهر مىشد چنانچه گاهى با محاسن سفيد متلبس به لباس

--> ( 1 ) . در حبيب السير نيز چنين است ، اما در تاريخ گزيده : « ابو اسحاق » . ( 2 ) . و انثيين او بفشردند تا بمرد ( تاريخ گزيده ، ص 331 ) .