بشمار ميرفته تا سنوات آخر عمر خويش به تعويق انداخته باشد . رفتن ده هزار نفر يونانى از سارد تا دروازهء بابل و سپس بازگشت ايشان به كرانهء بحراسود از لحاظ تاريخى واجد اهميت فراوان است . شكست دادن سپاه پارس باوجود همه ابهت و شهرت آن و على رغم همه قسم مشكلات و موانعى كه در سر راه ده هزار نفر قرار داده بودند و مراجعت قرين سلامت آن عده به يونان در نظر عام نشانهء وارفتگى دستگاه لشگرى بلند آوازه پارس وانمود شده بود . سياستمداران يونانى و فرماندهان نظامى آن كشور از اين وضع و حال زود تجربه‌ها آموختند و بقول فرانسيس بيكن « 1 » اين سردار و فيلسوف جوان ( گزنفون ) بعد از اينكه ديگر سركردگان يونانى با دستاويز مذاكره به منظور آشتى و سازش دچار فاجعهء كشتار شدند ، ده هزار نفر را پياده از قلب سرزمين شاهى در بابل تا موطن ايشان باز - گردانيد و با اين كار برجستهء خود هم تحسين و اعجاب اهل جهان را برانگيخت و هم يونانىها را انگيزهء تجاوزات بعدى به قلمرو پادشاهى ايران شد چون از آن تاريخ بوده است كه جيسن « 2 » تراكى و آژزيلاس « 3 » اسپارتى و سرانجام هم اسكندر مقدونى بر شالودهء عمل اين سردار جوان به قلمرو شاهنشاهى ايران لشگر كشيدند . در حالى كه « بازگشت ده هزار نفر » ضعف نيروى نظامى پارسيان را در نظر يونانىها آشكار نموده بود به صورت نمايانى هم مهارت نظامى يونانىها را واضح و همچنين معلوم ساخت كه اين قوم در زمينهء استقلال

--> ( 1 ) - F . Bacon فيلسوف و سياستمدار انگليسى ( 1561 - 1626 م ) ( 2 ) - Jason سردار اهل تراكيه قسمت اروپائى فعلى تركيه ( 3 ) - Agesilas