گزنفون ( مترجم : رضا مشايخى )
36
كورشنامه ( فارسى )
خير به آنهاست ، خودبهخود اطاعت او را بر خود واجب مىشمارند . اين امر را مىتوانى در هزاران مورد ، بهخصوص در نزد بيماران آزمايش كنى . لابد ديدهاى كه بيماران با چه عجلهاى دنبال پزشك مىفرستند و بدون چونوچرا دستورش را مطاع مىدانند و بدان عمل مىكنند . در دريا ، ملوانان اطاعت از ناخدا را بر خود فرض مىدانند ، گمشدگان وقتى بلدى يافتند بدون ترديد از عقبش به راه مىافتند . اما چنانچه دريابند اطاعت و پيروى از كسى ممكن است مخل و مزاحم واقع شود نه از تنبيه و تهديد مىهراسند و نه به تشويق و تقدير گوش فرامىدهند . زيرا هيچ اتفاق نيفتاده است كه كسى با طيب خاطر به دريافت پاداشى تن دردهد كه علم دارد به اين كه به ضرر او تمام خواهد شد . » - پس به اين نتيجه مىرسيم كه هيچ وسيلهاى براى تأمين اطاعت محض وجود ندارد مگر اينكه از اطاعتكنندگان ماهرتر جلوهگر شويم . - همچنين است . - بسيارخوب ، چگونه ممكن است مردم چنين اعتقادى پيدا كنند ؟ - بهترين راه آن است كه در كارى كه مىخواهند به انجام رسانند مهارت به خرج دهند ؛ و چنانچه به اصولى كه يكيك تشريح كردم دقيق شوى ، خواهى فهميد كه راه صواب همان است كه گفتم . اما چنانچه زارع نباشى و بخواهى به عنوان زارع ماهرى جلوهگر شوى يا بخواهى سوار يا طبيب يا نوازندهء خوبى شناخته شوى يا بخواهى در هر شغلى كه بدان مشغولى هم خويش را به ظاهر كار مصروف دارى و تنى چند را بفريبى تا از تو ستايش كنند يا براى حرفهء خود وسايل بسيار زيبا فراهم كنى ممكن است در بادى امر بتوانى عدهاى را گول بزنى . اما همينكه پاى آزمايش به ميان آمد ، به زودى پى خواهند برد كه طبل ميانتهى بودهاى و مشتت باز خواهد شد و تو را به عنوان مردى فريبكار خواهند شناخت ؟ - آيا به چه وسيله شخصى در حرفهاى كه براى خود مفيد تشخيص داده است ماهر و توانا خواهد شد ؟ - واضح است كه اول بايد آنچه را كه در آن فن آموختنى است دريابد و تعليم گيرد ، كما اين كه تو در حرفهء خود فن لشكركشى را آموختهاى . و اگر كارى پيش آيد كه به دانستن آن توفيق نيابد بايد دست توسل و توكل به درگاه خدايان دراز كند و از اين راه از ديگران گوى سبقت بربايد ، سپس در مرحلهء عمل بكوشد تا بهترين راه را در پيش گيرد ، در پيشهء خود مراقبت نمايد تا آن را به نحو احسن انجام دهد و همين مراقبت و بيدارى در كار است كه مرد را ماهر و هشيار مىسازد و از غفلت و گمراهى مصون مىدارد . و اما چون بخواهى محبوب پيروان خود واقع شوى - و اين امر به نظر من از همهء اصول مهمتر است - بايد از همان روش تبعيت نمايى كه براى جلب