محضر سقراط كسب نموده بوده همه‌جا محسوس است و سعى او بر اين است كه خواننده را به راه صواب و مدارج بلند انسانيت و تهذيب دلالت كند . منقدان عموما از وى به نيكى ياد نموده‌اند . از جملهء قدما ديودور كريزوستوم « 1 » گويد : « كزنوفون ، بين مؤلفين ، از جمله كسانى است كه كليهء فضايل لازم را براى احراز مقام يك مرد سياسى بلندپايه داراست . در ميدان كارزار سركرده‌اى است مدبر كه عملا استعداد و لياقت خود را نشان داده ، در تدبير و سياست ملك بىقرين و در بحث و گفتار ناطق زبردستى بود . به عقيدهء من مطالعهء نوشته‌هاى كزنوفون در تربيت يك مرد پختهء سياسى بسيار مفيد است زيرا حاوى كليهء شقوق اين هنر برازنده است . . . » بلاغت و سادگى گفتار و لحن مجاب‌كننده‌اى كه مؤلف بدان متخلق بوده در جميع گفتار كورش نمايان است . علاوه‌براين ، در توصيف ميدان‌هاى جنگ و وصف كارزارها چون سركرده‌اى دانا و باسابقه بوده است ؛ به قول پلوتارك : « بهتر از همهء مورخين از عهدهء اين مهم برآمده است . » قهرمان كتاب كورش‌نامه بيش از همه‌چيز ، نمونه‌اى است از يك فرد مبرز و متخلق به سجايا و ملكات عالى و نمونه‌اى است از انسان بافضيلتى كه سقراط و مريدش آرزو داشتند زمام امور را به‌دست بگيرد . نويسندگان ديگر مانند بوسوئه « 2 » ، رولن « 3 » با نظر تحسين كورش‌نامه را نگريسته‌اند . منقد ديگرى به‌اسم فرره « 4 » جنبهء اخلاقى كتاب را مورد توجه قرار داده مىگويد : « كزنوفون از نظر اصول واقعى اخلاقى ، شخصيت و عمليات پادشاهان را از وقايع و حقايق تاريخى بيشتر مورد توجه قرار داده . بالنتيجه ، در كتابش حقايق تاريخى فداى اصول و نظرات اخلاقى شده است . » پس از او ، آبه فراگيه « 5 » و ويلمن « 6 » ارزش اخلاقى كتاب را ستوده‌اند . تالبوت « 7 » در پايان شرح پر از تقديرش دربارهء اين كتاب مىنويسد : « كتابى است جذاب و مشحون از تعاليم اخلاقى و دستورالعمل‌هايى كه از مواعظ سقراط الهام يافته است . در سرتاسر كتاب روح سقراط متجلى است و به همه‌جا سايه افكنده . در هر صفحه بلكه در هر جمله قضاوت صريح و روشن استاد ، روش پاك و سنجيده ، ابداعات روان‌بخش و لحن گوشه‌دارش انسان را هشيار مىسازد و گويى سقراط است كه به‌عنوان پادشاه جوانى چون كورش داد سخن داده و ياران و متابعين خود را ارشاد مىنمايد . » رضا مشايخى

--> ( 1 ) . Diodore Chrysostom ( 2 ) . Bossuet ( 3 ) . Rolin ( 4 ) . Freret ( 5 ) . A . Fraguier ( 6 ) . Villemin ( 7 ) . Talbot