تاريخ الفى « 1 » تمام هزار سال را نگاشته مع هذا تفصيلى تمام دارد . چون مقصود از تاريخ ، استحضار از وقايع سلاطين و حوادث ايام است كه زمان و عهد و حيات و ممات و جنگ و صلح و تقديم و تأخير طبقات ملوك و معاصرين آنها از علماء و حكماء و فضلاء و شعراء و امراء معلوم شود پيداست كه هرچه مختصرتر باشد و از حشو و زوايد خالى بود و خواندن و به خاطر سپردن و احاطه بر آن كردن و زبده و حاصل آن را به‌دست آوردن اسهل است . اين فقير غافل از نهايت و بدايت ، رضا قلى المتخلص به هدايت را به‌خاطر خطور كرد كه از ابتداى هجرى سال‌به‌سال وقايع دين و دولت و ملك و ملت و اصناف ملوك و ارباب سلوك از عرب و عجم و ترك و ديلم و رومى و هندى و ساير سلاطين اكناف و اطراف به‌قدر استحضار و اطلاع در ضمن سال على الاختصار مرقوم افتد . چه مدت سلطنت هركس در اين ضمن معين مىگردد هم معاصرين وى از ملوك و امراء و علماء و شعراء ظاهر مىشود كه هركس در چه عهد بوده و در كدام سال رحلت نموده . لهذا تواريخ بسيار كه حاجت به‌ذكر اسامى آنها نخواهد بود ديده و در آنها تتبعى گزيده اين تاريخ مختصر را از هجرت الى الآن به‌ترتيب سال نگاشت و چون در معنى زبده و نخبه و فهرست احوال ملوك است آن را به « فهرس التواريخ » « 2 » موسوم داشت . همانا اين شيوه رسمى است تازه و در آن فوايد بىاندازه و در اين عيد سعيد تحفهء بارگاه پادشاه عهد آمد و به‌نام نامى سلطانى زينت يافت كه دستش ، در وقت بزم ، ابر مطير است و تيغش ، در روز رزم ، درّان شير است ؛ هنگام شكار ، بهرام است و در كارزار ، ضرغام . روضهء دوحهء فضل و جلال است و دوحهء روضهء بذل و نوال ؛ شجرهء طوبى حديقهء معنى است و معنى شجرهء طوبى . سحاب كرامت را فتح الباب است و كتاب شهامت را فصل الخطاب . انجمن دانش و دها را مصباح است و مخزن جود و عطا را مفتاح . انوار دقايق را مشكات و رخسار حقايق

--> ( 1 ) - تاريخ الفى از اهم تواريخ دوران اكبر شاه گوركانى پادشاه هند مىباشد . اين كتاب را ملا احمد بن نصر اللّه تتوى به امر اكبر در زمينهء تاريخ عمومى از آغاز اسلام به‌صورت سال‌به‌سال شروع كرد ( 993 ) . ولى چون ملا احمد در سال 996 در لاهور كشته شد اكبر به جعفر بيك ملقب به آصف خان دستور داد تا كار تاريخ را به پايان رساند . او نيز به‌كمك چند تن از دانشمندان ، چون ابو الفضل علامى و ميرزا نظام الدين احمد مؤلف طبقات اكبر شاهى و شاه فتح اللّه ( متوفى 997 ) و حكيم همام ( متوفى 1004 ) و عبد القادر بداونى مؤلف منتخب التواريخ اين كتاب را در سال 1000 به پايان رسانيد و به‌همين جهت به تاريخ الفى ناميده شد . ( 2 ) - فهرس بالكسر نوشته‌اى كه در آن ابواب و فصول جمع كنند و اين معرب فهرست است ( ر . ه ) .